Nguồn: Gene Sharp. The Politics of Nonviolent Action.

Phong trào Duy Tân dịch.

Chương 4: Bất hợp tác kinh tế: Đình công

Mục 4.2. Đình công trong nông nghiệp 

99. Đình công của nông dân

Trong các xã hội phong kiến và bán phong kiến, nông dân đôi khi cùng nhau đồng lòng từ chối tiếp tục làm việc trên đất của địa chủ. Dưới đây là vài ví dụ lấy từ nước Nga.

Năm 1861, nông dân ở tỉnh Kazan đã chịu ảnh hưởng bởi Anton Petrov — một người xuất thân từ nông dân, được xem như một nhà tiên tri về chính trị. Dưới ảnh hưởng của ông, họ bắt đầu tự mình hành động để cải thiện cuộc sống, trong đó có cả việc tổ chức đình công. Một câu ghi lại thời đó cho biết: “Các cộng đồng nông dân đã tụ họp bàn bạc, và quyết định đầu tiên của họ là cùng nhau không đi làm trên đất của địa chủ nữa.”

Trong cuộc Cách mạng năm 1905, Đại hội lần thứ hai của Liên minh Nông dân đã thông qua một nghị quyết, kêu gọi nông dân: từ chối đi lính (nghĩa vụ quân sự bắt buộc) và tổ chức đình công trên các điền trang lớn. Đây là các cách để gây áp lực, nhằm đòi thay đổi chế độ sở hữu đất đai và thúc đẩy việc sớm thành lập một quốc hội lập hiến (Hiến pháp).

Vào mùa thu năm 1905, các cuộc đình công của công nhân nông nghiệp đã lan ra nhiều tỉnh, gồm: Kiev, Volhynia, Podolia, Kharkov, Poltava, Chernigov, Saratov, Samara, Orlov, Kursk, Tambov, Moscow, Nizhny Novgorod và Penza, cũng như vùng đất của người Cossack sông Don.

Vào thời điểm đó, tình trạng cướp bóc hay đốt phá các điền trang của địa chủ vẫn còn khá hiếm, chưa phổ biến.

Nhà nghiên cứu Solon Barraclough viết rằng đình công của nông dân là một trong những phương pháp phản đối và kháng cự thường được sử dụng ở khu vực Mỹ Latinh.

Ví dụ, vào tháng 7 và tháng 8 năm 1952, những người nông dân bản địa ở Bolivia — tức những công nhân làm việc trên các nông trại lớn — đã đồng loạt từ chối lao động, kết hợp với nhiều hình thức đấu tranh bất bạo động khác. Trong giai đoạn này, các nhà tổ chức từ Bộ Nông thôn (bộ phận chính phủ phụ trách vấn đề nông thôn, đất đai), cùng với nhiều đảng phái chính trị khác nhau, đã hoạt động rất tích cực, thúc đẩy và hỗ trợ phong trào ngay trong các cộng đồng nông dân.

Chú thích thêm về bối cảnh:

• Năm 1952 là thời điểm diễn ra Cách mạng Quốc gia Bolivia (Bolivian National Revolution) — một cuộc cách mạng lớn do đảng MNR (Phong trào Dân tộc Cách mạng) lãnh đạo, lật đổ tầng lớp thống trị cũ (chủ mỏ, đại địa chủ) và đưa ra nhiều cải cách xã hội quan trọng, trong đó có cải cách ruộng đất và trao quyền bầu cử cho người bản địa.
• “Nông dân bản địa” ở đây chỉ những người dân tộc thiểu số (chủ yếu là người Quechua, Aymara) — vốn từ lâu bị hệ thống điền trang lớn (hacienda) bóc lột nặng nề, phải làm việc gần như không công cho các địa chủ lớn.
• Việc các đảng phái chính trị và cơ quan chính phủ “hoạt động tích cực” trong cộng đồng nông dân cho thấy: đây không chỉ là một phong trào tự phát của nông dân, mà còn có sự hậu thuẫn, tổ chức và định hướng từ chính quyền cách mạng mới, nhằm phá vỡ quyền lực của giới địa chủ cũ và củng cố cơ sở ủng hộ ở nông thôn.

Năm 1962, các công đoàn nông dân ở vùng Đông Bắc Brazil đã tổ chức một cuộc đình công lớn với sự tham gia của hơn 200.000 nông dân. Trước sức ép này, các địa chủ đã phải đưa ra nhiều nhượng bộ, đồng thời nhiều đề xuất cải cách ruộng đất — cả ở cấp quốc gia và cấp khu vực — cũng được thúc đẩy mạnh hơn.

Nhiều người cho rằng cuộc đình công này chính là một trong những lý do dẫn đến việc quân đội làm đảo chính, lên nắm quyền hai năm sau đó. Chính quyền quân sự mới này được cho là đã bênh vực giới đại điền chủ, đồng thời thẳng tay đàn áp các công đoàn nông dân. Rất nhiều lãnh đạo nông dân đã bị bắt giam, bị đuổi khỏi đất nước, hoặc thậm chí bị giết chết.

Ở Peru, trong khoảng thời gian 1960–1963, nông dân ở thung lũng La Convención đã tổ chức nhiều cuộc đình công. Người lãnh đạo phong trào này là Hugo Blanco. Trước đó, những nông dân làm công thường xuyên trên các đồn điền lớn trong vùng phải làm việc quần quật cho địa chủ, nhưng chỉ được trả lương rất thấp, gần như không đáng kể. Đến khi đình công, họ đơn giản là đồng loạt ngừng làm công việc đó.

Một số nông dân, trong thời gian đình công, vẫn có thể canh tác trên những mảnh đất riêng được phân cho họ, và nhờ vậy, thu nhập của họ thậm chí còn tăng lên trong lúc đình công.

Chính quyền đã bắt giam các lãnh đạo phong trào và đưa quân đội vào để đàn áp. Tuy nhiên, cuối cùng một sắc lệnh đặc biệt đã được ban hành, cho phép chia nhỏ các điền trang lớn trong khu vực đó và bán lại cho nông dân. Đây cũng là nỗ lực đầu tiên nhằm xây dựng luật cải cách ruộng đất cho toàn nước Peru, và luật này đã được cơ quan lập pháp (quốc hội) thông qua.

100. Đình công của công nhân nông trại

Công nhân nông trại làm việc để nhận lương, giống như bất kỳ nhóm lao động nào khác, cũng có thể ngừng làm việc — tức đình công — để đòi đạt được những mục tiêu nhất định.

Trong khoảng thời gian từ 1929 đến 1935, bang California đã trải qua “một loạt các cuộc đình công gây chấn động”. Nguyên nhân bùng phát là do lương bị cắt giảm trong thời kỳ Đại Suy thoái, cùng với niềm hy vọng mới được khơi dậy từ các chính sách của chính quyền Roosevelt.

Nhà nghiên cứu Carey McWilliams viết: “Rõ ràng là những cuộc đình công trong giai đoạn này chưa từng xảy ra trước đây trong lịch sử lao động ở Mỹ. Chưa bao giờ công nhân nông trại tổ chức được quy mô lớn như vậy, và chưa bao giờ các cuộc đình công của họ lại có ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội như thế.”

Những công nhân nông trại di cư đã thể hiện sự bất bình của mình qua cả những cuộc đình công tự phát, lẫn những cuộc đình công có tổ chức.

Những cuộc đình công này thường thất bại, và thường bị chính quyền địa phương cùng các nhóm không chính thức (như dân phòng tự phát) đàn áp dữ dội.

Ví dụ, vào tháng 1 và tháng 2 năm 1930, tại vùng Imperial Valley đã nổ ra hai cuộc đình công tự phát: một của công nhân đồng áng người Mexico và Philippines, và một của công nhân Mỹ làm việc trong các nhà đóng gói. Nguyên nhân là do lương bị cắt giảm, và họ đòi được tăng lương cùng cải thiện điều kiện làm việc.

Trong thời gian đình công, những người tổ chức công đoàn hoạt động rất tích cực. Vì vậy, họ bị bắt vì bị nghi ngờ, và bị công an theo dõi sát sao. Sau khi các cuộc đình công thất bại, công đoàn kêu gọi tổ chức một hội nghị công nhân nông nghiệp vào ngày 20/4. Nhưng chỉ sáu ngày trước hội nghị đó, nhà riêng và những nơi tụ họp công cộng đều bị lục soát.

Hơn một trăm công nhân bị bắt giữ, phải nộp tiền bảo lãnh lên tới bốn mươi nghìn đô la. Tám người trong số họ bị kết án theo Luật về Tội Âm mưu Hình sự (Criminal Syndicalism Act). Công đoàn vì thế bị tổn thất nặng nề, gần như tê liệt hoàn toàn.

Vào tháng 11/1932, những người tổ chức thuộc Đảng Cộng sản trong Công đoàn Công nghiệp Công nhân Đóng hộp và Nông nghiệp đã lãnh đạo công nhân thu hoạch trái cây ở Vacaville tổ chức đình công. Cuộc đình công này đã bị đáp trả bằng “sự đe dọa, đánh đập và truy tố dữ dội.”

Sáu lãnh đạo đình công bị bắt cóc. Họ bị đánh bằng dây đai buộc hàng, bị cạo trọc đầu bằng tông đơ cắt lông cừu, và bị đổ sơn đỏ lên người. Khi những người Cộng sản đến khu vực này, họ phát hiện có tới 180 người dân được trang bị vũ khí và được chính quyền cho phép hành động — giống như một kiểu “dân phòng” tự phát. Ngoài ra còn có những kẻ chuyên đi phá đình công, mang theo ống sắt và kéo cắt cây để đe dọa, tấn công người biểu tình.

Sau khi cuộc đình công này bị dập tắt, nhiều cuộc đình công khác tiếp tục xảy ra trong năm 1933. Ba nghìn công nhân hái đậu đình công vào tháng 4 cũng bị bắt giữ hàng loạt, bị đánh đập và bị đe dọa khắp nơi. Nhưng dù vậy, họ vẫn buộc chủ phải tăng tiền công cho mỗi “giạ” đậu (khoảng 13,5 kg) từ 10 cent lên 17 và 20 cent. Tuy nhiên, trong vụ này, một người đã thiệt mạng, và nhiều người khác bị thương.

Việc đàn áp các cuộc đình công khác của công nhân nông trại còn bao gồm nhiều hình thức: đánh đập tàn nhẫn, gây gãy xương, nổ súng khiến người bị thương hoặc chết, bắt giữ người đình công, tha bổng cho những kẻ giết người đình công dù đã biết rõ là ai, bắt người đình công phải nộp tiền bảo lãnh quá cao, lợi dụng luật lệ một cách sai trái để quấy rối và truy tố họ, dùng hơi cay để giải tán, tổ chức các cuộc lục soát, giam giữ người đình công trong các trại tạm giữ, cưỡng chế đuổi họ ra khỏi nơi đình công, và đốt phá lều trại của họ.

Những công nhân nông nghiệp tham gia đình công trong giai đoạn này bao gồm: người hái các loại quả trên cây, cũng như người hái nho, bông và rau củ. Trong năm 1933, khoảng năm mươi nghìn người đã tham gia đình công. Trong số 37 cuộc đình công được ghi nhận (thực tế còn nhiều hơn), có 29 trường hợp người đình công đạt được kết quả có lợi. Trong các cuộc đình công do công đoàn dẫn dắt, mức lương đã tăng từ 15 cent một giờ lên mức trung bình 25 cent một giờ.

Cuộc đình công nông nghiệp nổi tiếng nhất ở Mỹ trong những năm gần đây là cuộc đình công của công nhân hái nho tại Delano, California, do Cesar Chavez lãnh đạo. Cuộc đình công bắt đầu từ tháng 9/1965, và phải đến mùa hè năm 1970, các chủ trồng nho ăn tươi mới chịu ký hợp đồng với công đoàn, với số lượng lớn.

Là người đứng đầu Hiệp hội Công nhân Nông trại Quốc gia, và sau đó là Ủy ban Tổ chức Công nhân Nông trại Thống nhất (thuộc Liên đoàn Lao động Mỹ – Đại hội các Tổ chức Công nghiệp, A.F.L.-C.I.O.), Chavez luôn kiên trì yêu cầu mọi người phải tuân thủ nguyên tắc đấu tranh bất bạo động.

Cuộc đình công còn được hỗ trợ bởi một chiến dịch tẩy chay của người tiêu dùng trên toàn quốc — đầu tiên là tẩy chay tất cả nho California, sau đó, khi các hợp đồng công đoàn đầu tiên được ký, chuyển sang tẩy chay riêng loại nho không thuộc công đoàn.

Vào tháng 3/1966, những người đình công tổ chức một cuộc đi bộ dài 250 dặm (khoảng 400 km), từ Delano đến thủ đô của bang là Sacramento. Mục đích là để phản đối việc người biểu tình bị xịt thuốc trừ sâu và phân bón lên người, và để tuyên truyền cho chiến dịch tẩy chay nho.

Trên đường đi, mỗi buổi tối họ đều tổ chức tụ họp. Tại mỗi buổi tụ họp, mọi người cùng đọc lên kế hoạch của công đoàn:

“Chúng ta đang chịu khổ… Chúng ta sẽ đoàn kết… Chúng ta sẽ đình công… Chúng ta sẽ vượt qua… Cuộc hành trình này là ngọn lửa để thắp sáng cho lý tưởng của chúng ta, để mọi công nhân nông trại khác đều thấy được những gì đang xảy ra ở đây, và để họ có thể làm theo như chúng ta đã làm.”