Nguồn: Gene Sharp. The Politics of Nonviolent Action.

Phong trào Duy Tân dịch.

Chương 4: Bất hợp tác kinh tế: Đình công

Mục 4.4. Đình công công nghiệp thông thường 

105. Đình công theo cơ sở doanh nghiệp

Đình công theo cơ sở doanh nghiệp là hình thức đình công bao gồm tất cả các ngành nghề, các loại công việc khác nhau trong một hoặc nhiều nhà máy — miễn là các nhà máy đó thuộc cùng một ban quản lý (chủ sở hữu), bất kể các nhà máy này ở gần hay cách xa nhau về địa lý.

Ví dụ về đình công theo cơ sở doanh nghiệp:

• Cuộc đình công của công nhân ngành cao su Goodyear tại Akron, bang Ohio, vào tháng 2 và tháng 3 năm 1936, nhằm đòi công ty công nhận công đoàn của họ.
• Cuộc đình công của 500 nhân viên hãng hàng không Scandinavia (SAS) tại Na Uy, vào tháng 3 và tháng 4 năm 1954, để đòi tăng lương.

106. Đình công theo ngành công nghiệp

Đình công theo ngành công nghiệp là “việc đình chỉ hoạt động toàn bộ các cơ sở thuộc một ngành công nghiệp (ví dụ: khai thác mỏ, in ấn, v.v.) trong một khu vực địa phương hay khu vực khác.” Đình công theo ngành ở cấp địa phương hoặc khu vực đã xảy ra khá thường xuyên. Một số ví dụ điển hình:

• Cuộc đình công năm 1902 của Liên đoàn Thợ mỏ Thống nhất (United Mine Workers), chống lại các chủ mỏ thuộc “tập đoàn độc quyền than antraxit” ở miền đông bang Pennsylvania.
• Cuộc đình công năm 1912 của công nhân dệt may, những người làm việc cho nhiều công ty khác nhau tại thành phố Lawrence, bang Massachusetts, do tổ chức Công nhân Công nghiệp Thế giới (Industrial Workers of the World) lãnh đạo.
• Cuộc đình công của công nhân bến cảng vào tháng 6–7/1959, do nhiều công đoàn cùng lãnh đạo, tại Colombo, Ceylon (nay là Sri Lanka).
• Cuộc đình công tháng 7–8/1953 của Công đoàn Công nhân Ngành Đóng hộp (thuộc Liên đoàn Lao động Mỹ – nhóm Teamsters), khiến 68 nhà máy đóng hộp thuộc Hiệp hội Các nhà Đóng hộp ở Bắc California phải đóng cửa.

Một số ví dụ khác:

• Các cuộc đình công mang động cơ chính trị tại các mỏ than trong thời kỳ Ruhrkampf (cuộc kháng cự tại vùng Ruhr, Đức).
• Cuộc đình công của công nhân đóng tàu Hà Lan vào ngày 17 và 18/2/1941, “đã buộc chính quyền Đức ở địa phương phải hủy bỏ kế hoạch cưỡng ép đưa công nhân sang Đức làm việc trái với ý muốn của họ.”
• Cuộc đình công của công nhân đường sắt Hà Lan, bắt đầu từ tháng 9/1944 và kéo dài đến năm 1945, được chính phủ Hà Lan lưu vong kêu gọi tổ chức nhằm hỗ trợ quân đội Đồng minh.
• Phong trào đình công ở các mỏ than vùng Asturias, Tây Ban Nha, vào tháng 4–5/1962.

107. Đình công ủng hộ

Đình công ủng hộ (sympathy strike) là khi công nhân ngừng làm việc không phải vì lợi ích của bản thân họ, mà để hỗ trợ yêu cầu của một nhóm lao động khác, bằng cách gây thêm áp lực lên chủ sử dụng lao động.

Hai nhóm lao động này có thể làm cho cùng một chủ, hoặc cũng có thể làm cho hai chủ khác nhau. Những người tham gia đình công ủng hộ thường tin rằng: nếu họ cùng tham gia, điều đó sẽ tạo áp lực đủ lớn để buộc các chủ doanh nghiệp khác, công chúng, hoặc chính phủ phải gây sức ép lên chủ doanh nghiệp đang trực tiếp bị yêu cầu, khiến người đó phải chấp nhận nhượng bộ.

Hình thức đình công này được cho là xuất hiện lần đầu vào khoảng năm 1875, tuy tên gọi “đình công ủng hộ” như hiện nay chỉ mới được sử dụng từ năm 1886. Tại Anh, đình công ủng hộ từng bị coi là bất hợp pháp trong giai đoạn từ năm 1927 đến 1946.

Nhà nghiên cứu Fred Hall giải thích rõ hơn về động cơ của đình công ủng hộ:

“Sở dĩ được gọi là ‘đình công ủng hộ’ không hẳn vì động cơ chính của nó chỉ là sự đồng cảm — mà đơn giản là vì động cơ đó không hoàn toàn vì lợi ích riêng của người đình công. Thông thường, người đình công ủng hộ đang phản đối một sự bất công đang xảy ra, hoặc rõ ràng đang đe dọa xảy ra, với một số đồng nghiệp khác — nhưng họ tin rằng, đến một lúc nào đó trong tương lai gần, chính bản thân họ cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi sự bất công đó. Nói cách khác, những người đình công ủng hộ không phản đối cách chủ đối xử với chính họ, mà phản đối cách chủ đối xử với những người khác — một cách đối xử mang tính thù địch với người lao động nói chung.”

Một số ví dụ về đình công ủng hộ:

• Cuộc đình công đường sắt năm 1886, bắt đầu từ tuyến Đường sắt Texas và Thái Bình Dương, sau đó nhanh chóng lan rộng dưới hình thức đình công ủng hộ sang toàn bộ hệ thống Đường sắt Missouri Thái Bình Dương.
• Cuộc đình công năm 1924 của công nhân nhà máy giấy ở Na Uy, nhằm thể hiện sự đoàn kết với công nhân ngành vận tải đang bị chủ đóng cửa nơi làm việc để chống lại họ (một hình thức gọi là “lockout”).
• Vào tháng 7/1903, tại Đế quốc Nga, các cuộc đình công ủng hộ đã nổ ra ở Odessa, Kiev, Nikolaev và Ekaterinoslav, nhằm ủng hộ các cuộc đình công đòi tăng lương, giảm giờ làm đang diễn ra tại Baku, Tiflis và Batum.
• Một trường hợp đặc biệt: vào cuối tháng 6/1944, công nhân đường sắt Guatemala đã đình công để ủng hộ cuộc đình công của sinh viên tại Đại học Quốc gia. Trên danh nghĩa, mục đích của cuộc đình công sinh viên chỉ là buộc hiệu trưởng trường phải từ chức. Nhưng thực chất, mục đích sâu xa hơn là nhằm lật đổ Tổng thống Jorge Ubico — người đã đình chỉ năm điều khoản trong hiến pháp liên quan đến quyền tự do chính trị.