Nguồn: Gene Sharp. The Politics of Nonviolent Action.
Phong trào Duy Tân dịch.
Chương 1: Các phương pháp phản kháng và thuyết phục bất bạo động
Mục 1.5. Gây sức ép lên các cá nhân
Nhiều phương pháp có thể được sử dụng nhằm gây sức ép lên các cá nhân thuộc phe đối lập, chẳng hạn như các quan chức hay binh lính bình thường. Những hành động này có thể hướng đến những cá nhân hoặc nhóm người cụ thể, hoặc nhằm gây áp lực lên các cá nhân là thành viên của một tổ chức lớn, chẳng hạn như quân đội chiếm đóng. Những phương pháp được trình bày dưới đây chưa hoàn toàn đầy đủ. Một số phương pháp khác trong chương này, như biểu tình, cũng có thể được sử dụng với mục đích tương tự; bên cạnh đó, còn có các hình thức tẩy chay xã hội và tuyệt thực sẽ được trình bày trong các chương sau.
31. “Đeo bám” các quan chức
Nhằm nhắc nhở các quan chức về tính “vô đạo đức” trong việc đàn áp một phong trào kháng chiến bất bạo động, đồng thời cho họ thấy quyết tâm và lòng dũng cảm của người dân, các tình nguyện viên đôi khi sẽ theo dõi và “đeo bám” các quan chức ở bất cứ nơi nào họ xuất hiện. Bằng cách đó, họ liên tục nhắc nhở các quan chức về quyết tâm của quần chúng.
Chẳng hạn, Joan Bondurant ghi nhận về Chiến dịch Bardoli ở Ấn Độ năm 1928: “Các tình nguyện viên đi theo các quan chức ở khắp mọi nơi, dựng trại bên những con đường phía ngoài các biệt thự của quan chức. Khi một nhóm bị bắt, ngay lập tức có một nhóm khác thay thế, cho đến khi chính quyền mệt mỏi với việc này.”
32. Chế giễu quan chức
Thay vì giữ thái độ chủ yếu im lặng và nghiêm trang như trong phương pháp trên, người dân có thể chế giễu hoặc xúc phạm các quan chức, tại một địa điểm nhất định hoặc bằng cách đi theo họ trong một khoảng thời gian.
Chẳng hạn, vào mùa hè năm 1942, tại Hà Nam, Trung Quốc, dưới sự cai trị của Quốc Dân Đảng, những người thu thuế và binh lính đã cưỡng ép lấy thóc của những nông dân không muốn giao nộp, trong khi những người nông dân này đang phải đối mặt với một nạn đói nghiêm trọng. Họ từ chối nhận tiền hoặc nông cụ thay cho số thóc bị lấy đi.
Vì vậy, tại nhiều ngôi làng, chính quyền phải điều thêm binh lính đến trước khi những người thu thuế dám lấy hết số thóc. Khi binh lính kéo thóc đi, những người nông dân đi theo phía sau như một đàn khỉ, vừa cay đắng chế giễu, đôi khi còn đe dọa họ, hoàn toàn không giữ vẻ “đức hạnh và phục tùng”.
33. Kết thân
Một phương án thay thế cho việc tẩy chay xã hội đối với binh lính và cảnh sát của phe đối lập là chủ động kết thân với họ. Thông qua cách này, những người kháng chiến có thể tác động đến họ bằng sự thuyết phục trực tiếp, gián tiếp hoặc kết hợp cả hai. Phương pháp này có thể nhằm đạt được một số mục tiêu:
(1) Kết bạn với binh lính và giúp họ hiểu rằng phong trào kháng chiến không có ác cảm cá nhân hay ý định làm hại họ.
(2) Thuyết phục họ rằng những mục tiêu mà chính quyền họ đang phục vụ theo đuổi là bất công và vô đạo đức, trong khi mục tiêu của những người đấu tranh bất bạo động là chính đáng và đúng đắn.
(3) Thuyết phục binh lính, hoặc những lực lượng khác được sử dụng để đàn áp phong trào, giảm mức độ nghiêm khắc khi thi hành mệnh lệnh chống lại người kháng chiến và dân chúng; hoặc, ở mức độ cao hơn, nổi loạn và từ chối thi hành những mệnh lệnh đó.
(4) Thu thập thông tin về kế hoạch của chính quyền đối lập để cung cấp cho người dân và phong trào kháng chiến.
Hình thức kết thân này luôn đi kèm với sự bất hợp tác với chính quyền và sự bất tuân các quy định của chế độ.
Chẳng hạn, trong Cuộc Cách mạng Hungary năm 1956, mặc dù cả đấu tranh bạo động và bất bạo động đều được sử dụng, người Hungary vẫn chủ động tìm cách kết thân và tác động đến binh lính Liên Xô thông qua những cuộc trò chuyện trực tiếp và việc phát truyền đơn bằng tiếng Nga. Những nỗ lực này dường như đã đạt được một mức độ thành công nhất định. Một nhà báo cho biết rằng qua những cuộc trò chuyện giữa người Hungary và binh lính Liên Xô, “một điều gì đó giống như một mối liên kết đồng cảm đã nảy sinh”.
Trong những ngày đầu của cuộc xâm lược và chiếm đóng Tiệp Khắc vào tháng 8 năm 1968, cũng có nhiều nỗ lực trực tiếp nhằm tác động đến binh lính Liên Xô. Một nhà báo Tiệp Khắc viết trên báo Rudé Právo đã kể lại cuộc trò chuyện mà ông tham gia cùng một đại úy Liên Xô, một trung tá Liên Xô, hai nhân viên cứu thương Liên Xô, một đại úy Tiệp Khắc, một công dân Tiệp Khắc và các nhân viên cứu thương Tiệp Khắc. Ông mô tả đó là “một cuộc thảo luận sôi nổi”:
Chúng tôi trình bày những lập luận của mình [về cuộc xâm lược], và khi chia tay, tất cả chúng tôi đều nói: “Chúng tôi sẽ không nói hẹn gặp lại, sẽ không chúc các ông may mắn, và thậm chí sẽ không bắt tay các ông.” Có lẽ đó là lời đáp cuối cùng. Tôi thực sự nhìn thấy nước mắt trong mắt viên đại úy Liên Xô. Khuôn mặt của viên trung tá cũng thoáng co giật. Những người lính trước đó chỉ im lặng lắng nghe giờ đều cúi đầu.
Khi chúng tôi rời đi, viên đại úy đi theo vài bước rồi nói: “Tất cả chúng tôi sẽ suy nghĩ về những điều đã được trao đổi ở đây. Tôi e rằng các anh đã đúng về một số điều. Đây thực sự là một bi kịch khủng khiếp. Và nếu muốn, các anh có thể đăng nguyên lời tôi nói.”
Tôi đáp: “Nếu đúng là như vậy, có lẽ rồi sẽ đến một ngày chúng ta có thể bắt tay nhau.”
Chỉ trong vòng bốn ngày, các đơn vị quân đội tham gia cuộc xâm lược đã phải được luân phiên thay thế bằng những đơn vị khác.
34. Thức canh phản đối
Thức canh là một hình thức kêu gọi thường không nhằm vào một hoặc một vài cá nhân cụ thể, mà hướng tới đông đảo mọi người. Giống như đứng biểu tình trước một địa điểm, thức canh là việc một nhóm người ở lại tại một nơi nhất định để thể hiện một quan điểm. Tuy nhiên, khác với đứng biểu tình, thức canh thường kéo dài trong thời gian lâu hơn, đôi khi liên tục cả ngày lẫn đêm, và thường mang một thái độ nghiêm trang hơn, nhiều khi có tính chất khẩn cầu hoặc tôn giáo. Hoạt động này cũng thường phải diễn ra vào những giờ khuya và khiến người tham gia mất ngủ.
Chẳng hạn, năm 1917, phụ nữ Hà Lan đã duy trì một cuộc thức canh trong nhiều tuần bên ngoài tòa nhà nơi bản hiến pháp mới của đất nước đang được soạn thảo, nhằm yêu cầu đưa vào một điều khoản trao quyền bầu cử cho phụ nữ. Điều khoản này cuối cùng không được đưa vào hiến pháp, nhưng quyền bầu cử của phụ nữ được xác định là một vấn đề mà cơ quan lập pháp có thể quyết định chỉ bằng một cuộc bỏ phiếu theo nguyên tắc đa số đơn giản.
Những ví dụ khác bao gồm cuộc thức canh liên tục kéo dài mười bốn tháng tại các chướng ngại vật ở Vykom, miền Nam Ấn Độ, trong các năm 1924–1925, nhằm ngăn những tình nguyện viên, trong đó có cả những người thuộc tầng lớp tiện dân, sử dụng một con đường đi qua một ngôi đền Hindu.
Một ví dụ khác là những phụ nữ Nam Phi thuộc phong trào “black sash” (dải khăn đen). Trong các năm 1955 và 1956, họ lặng lẽ đứng bất động bên ngoài các cơ quan chính phủ để phản đối những nỗ lực sửa đổi Hiến pháp Nam Phi theo hướng tăng cường sự kiểm soát và quản lý của chính quyền.
Từ tháng 7 đến tháng 9 năm 1958, Ủy ban Hành động Trực tiếp Chống Chiến tranh Hạt nhân đã tổ chức một cuộc thức canh kéo dài chín tuần, cả ngày lẫn đêm, bên ngoài Cơ sở Nghiên cứu Vũ khí Nguyên tử Aldermaston ở Anh.
Từ ngày 1 tháng 7 năm 1959, những người theo chủ nghĩa hòa bình và những người khác đã duy trì một cuộc “Khẩn cầu và Thức canh” im lặng kéo dài suốt một năm bên ngoài cơ sở nghiên cứu chiến tranh sinh học tại Fort Detrick ở Frederick, Maryland, nhằm phản đối các hoạt động nghiên cứu và chuẩn bị chiến tranh sinh học được tiến hành tại đây.
Một ví dụ khác là nỗ lực của những người ủng hộ giải trừ vũ khí hạt nhân đơn phương ở phương Tây. Ngày 13 tháng 7 năm 1962, họ tìm cách tổ chức một cuộc thức canh phản đối vũ khí hạt nhân, mang theo các biểu ngữ, ngay tại Quảng trường Đỏ ở Moskva.