Phong trào vận động giành độc lập của người Hungary khỏi Đế quốc Áo (1859–1867)
Bản tiếng Anh: Gavin Musynske. (Ngày 12 tháng 12, 2009). Hungarians campaign for independence from Austrian Empire, 1859-1867. Global Nonviolent Action Database.
Dịch bởi: Phong trào Duy Tân.
Trong những năm 1840, căng thẳng giữa Hungary và Đế quốc Áo tăng cao. Hungary, với tư cách là một bộ phận của Đế quốc Áo rộng lớn, mang đậm tinh thần dân tộc chủ nghĩa, và chính cảm xúc này đã bùng phát thành một cuộc khởi nghĩa vũ trang vào năm 1848. Franz Josef I, Hoàng đế của Đế quốc Áo, đã đàn áp cuộc nổi dậy một cách quyết liệt, với sự hỗ trợ của lực lượng quân sự từ Nga.
Sau thất bại của cuộc khởi nghĩa, các biện pháp đàn áp từ phía Đế quốc Áo không những không suy giảm mà còn gia tăng mạnh mẽ. Việc hành quyết diễn ra thường xuyên; mạng lưới mật thám của cảnh sát hiện diện khắp nơi. Bên cạnh đó, Hiến pháp bị bãi bỏ và các hội đồng hạt (county assemblies) của Hungary bị giải tán. Mặc dù đây đều là những hệ quả tiêu cực trực tiếp của cuộc nổi dậy bạo lực, song chính sự đàn áp tàn khốc của Áo lại góp phần làm gia tăng tinh thần dân tộc chủ nghĩa ở Hungary, đồng thời gắn kết người dân quanh một mục tiêu chung: độc lập dân tộc.
Trong những năm tiếp theo, Ferenc Deák đã tổ chức và tập hợp người dân thông qua các hiệp hội tự nguyện nhằm nuôi dưỡng và lan tỏa tinh thần dân tộc. Trên khắp Hungary, nhiều tổ chức được thành lập để thúc đẩy ngôn ngữ và âm nhạc Magyar, cũng như khuyến khích tinh thần tự lực trong các lĩnh vực kinh doanh và nông nghiệp.
Đến năm 1859, Franz Josef cần đến sự hỗ trợ của người Hungary trong cuộc chiến chống lại Napoléon III. Tuy nhiên, trước thái độ bất hợp tác của dân chúng Hungary, ông nhận ra rằng tinh thần dân tộc chủ nghĩa mà mình từng tìm cách đàn áp vẫn đang phát triển mạnh mẽ tại quốc gia này. Giới lãnh đạo quân đội Hungary tỏ ra không hợp tác, còn binh lính thì thiếu tin cậy. Để xoa dịu người Hungary, Franz Josef đã khôi phục các hội đồng hạt và bổ nhiệm một vị tướng Hungary được lòng dân làm toàn quyền (governor) của đất nước. Đồng thời, ông thiết lập một Nghị viện Liên bang tại Vienna với sự tham gia của đại diện của tất cả các hội đồng tỉnh, trong đó có Hungary. Mặc dù một bộ phận người Hungary hài lòng với việc khôi phục các quyền lợi và sự ra đời của Nghị viện, đa số vẫn kiên định với khát vọng về một Hungary độc lập hoàn toàn.
Sau khi các hội đồng hạt được tái lập, nhiều cuộc biểu tình phản đối sự cai trị của Áo đã nổ ra trên khắp Hungary. Bên cạnh đó, như một hành động phản kháng mang tính biểu tượng, các hội đồng hạt vừa được phục hồi đã từ chối bỏ phiếu thông qua việc tuyển quân cho quân đội cũng như việc thu thuế.
Vào tháng 2 năm 1861, Franz Josef tìm cách thiết lập một cơ quan lập pháp lưỡng viện cho toàn bộ Đế quốc Áo, bao gồm cả Hungary. Ông mong muốn tăng cường quyền lực của Nghị viện Đế quốc, trong khi Nghị viện riêng của Hungary vẫn chỉ được trao rất ít thẩm quyền. Trước tuyên bố này, Nghị viện Hungary đã nhóm họp và gửi thông điệp tới Hoàng đế, khẳng định rằng Hungary sẽ không công nhận quyền lập pháp của Nghị viện Đế quốc đối với các vấn đề nội bộ của mình. Nghị viện Hungary lập luận rằng họ chỉ sẵn sàng hợp tác với Áo nếu Đế quốc Áo công nhận Hiến pháp cổ truyền của Hungary và nếu Hoàng đế chấp nhận vai trò của một quân chủ lập hiến.
Sau tuyên bố trên của Nghị viện Hungary, Franz Josef đáp trả bằng cách giải tán cơ quan này. Khi một hội đồng hạt chủ chốt đứng ra phản đối, ông tiếp tục ra lệnh giải tán cả hội đồng đó. Bất chấp sắc lệnh của Hoàng đế, hội đồng vẫn tiếp tục họp cho đến khi binh lính Áo tiến vào phòng họp và cưỡng chế đưa các thành viên ra ngoài vào tháng 8 năm 1861. Sau khi các nghị viên bị quân đội Áo trục xuất, một đám đông người Hungary đã tụ tập bên ngoài. Đám đông sau đó tuần hành qua các con phố và kết thúc tại tư dinh của chủ tịch hội đồng, nơi ông tuyên bố: “Chúng ta đã bị giải tán bằng vũ lực tàn bạo — nhưng vũ lực sẽ không bao giờ khuất phục được chúng ta.”
Khi thông tin về những hành động phản kháng này lan rộng khắp Hungary, tư tưởng chống lại sự thống trị của Áo đã nhanh chóng trở thành một hiện tượng mang tính toàn quốc. Người Hungary làm việc trong bộ máy hành chính từ chối bàn giao vị trí công tác cho người Áo, khiến hệ thống quản trị rơi vào tình trạng hỗn loạn. Những người dân Hungary không giữ chức vụ hành chính cũng từ chối nộp thuế cho Đế quốc Áo và đồng thời tiến hành tẩy chay hàng hóa của Áo. Trước sự lan tỏa của các hình thức phản kháng trong toàn xã hội, Ferenc Deák đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của nguyên tắc bất bạo động và tính hợp hiến.
Chẳng hạn, khi một viên chức thu thuế của Áo đến thu tiền, người Hungary tuyên bố rằng hành động đó là trái pháp luật và tiếp tục từ chối nộp thuế. Khi cảnh sát được điều động để tịch thu tài sản của những người phản kháng, các nhà đấu giá Hungary từ chối tổ chức bán đấu giá. Dĩ nhiên, phía Áo đưa các nhà đấu giá của mình vào thay thế, nhưng người dân Hungary đồng loạt không tham gia đấu giá.
Để đối phó với làn sóng phản kháng này, Franz Josef I ban bố tình trạng thiết quân luật và triển khai các biện pháp đàn áp mạnh mẽ đối với những người biểu tình. Ông tuyên bố việc tẩy chay hàng hóa Áo là hành vi bất hợp pháp, và chẳng bao lâu sau, các nhà tổ chức phong trào tẩy chay đã khiến các nhà tù trên khắp Hungary chật kín. Franz Josef cũng cho quân đội Áo trú đóng ngay trong các hộ gia đình Hungary nhằm phá vỡ tinh thần kháng cự. Tuy nhiên, biện pháp này lại làm suy giảm sĩ khí của binh lính nhiều hơn là gây tổn hại cho phong trào, và sự phản kháng vẫn tiếp tục.
Ngoài ra, Franz Josef còn tìm cách xoa dịu phong trào dân tộc chủ nghĩa bằng việc ân xá cho các nhà tổ chức phong trào tẩy chay đang bị giam giữ, công nhận họ là tù nhân chính trị. Đáp lại động thái này, người Hungary đã thêm một đoạn nhạc mới mang tính châm biếm và chỉ trích Đế quốc Áo vào bài hát trào phúng mang tên “Những tên trộm người Áo” (The Austrian Thieves).
Trong những năm tiếp theo, phong trào kháng cự vẫn được duy trì. Nhiều tác phẩm văn học dân tộc chủ nghĩa mới ra đời và các hiệp hội tự nguyện dần đảm nhiệm vai trò như một “chính quyền không chính thức” của Hungary. Nghị viện Hungary sử dụng các tổ chức này để truyền tải thông tin và phổ biến chính sách trên phạm vi toàn quốc. Quá trình này vẫn tiếp diễn ngay cả trong bối cảnh suy thoái kinh tế vào năm 1863.
Ngày 6 tháng 6 năm 1865, Franz Josef đến thăm Pesth, thủ đô của Hungary. Chỉ có rất ít người Hungary treo cờ của Đế quốc, bởi phần lớn dân chúng đều tham gia phong trào dân tộc chủ nghĩa chống lại Áo. Thống đốc Pesth lúc bấy giờ là người ủng hộ Áo và đã kêu gọi toàn thành phố treo cờ Đế quốc. Tuy nhiên, thay vì làm theo, người Hungary trên khắp thành phố đã treo lá cờ xanh – trắng – đỏ, quốc kỳ chính thức của một Hungary độc lập.
Một yếu tố quan trọng thúc đẩy phong trào dân tộc chủ nghĩa Hungary chính là cuộc xung đột đang manh nha giữa Áo và Phổ. Trong nỗ lực làm vừa lòng Hungary, Franz Josef đã tái lập Nghị viện Hungary. Ngay sau đó, Nghị viện tiếp tục gửi các yêu sách lên Hoàng đế, đòi khôi phục Hiến pháp và các hội đồng hạt. Trước áp lực của cuộc chiến tranh toàn diện với Phổ, Franz Josef tìm cách giành sự ủng hộ của Hungary bằng cách hứa trao quyền tự trị. Tuy nhiên, người Hungary vẫn kiên quyết từ chối hỗ trợ Áo trong chiến tranh, ngay cả khi Franz Josef ban hành lệnh cưỡng bách tòng quân đối với người Hungary để chiến đấu chống Phổ. Cuối cùng, ông buộc phải từ bỏ nỗ lực giành sự ủng hộ từ phía Hungary.
Ngày 8 tháng 6 năm 1867, Franz Josef được tấn phong làm Quốc vương Hungary sau khi chấp nhận cai trị theo thể chế quân chủ lập hiến, trong đó Nghị viện Hungary được khôi phục đầy đủ thẩm quyền đối với các vấn đề nội bộ của quốc gia. Khi Ferenc Deák được đề nghị giữ chức Thủ tướng Hungary, ông đã từ chối, với mong muốn tiếp tục phụng sự đất nước theo một cách âm thầm và giản dị hơn.