Tác giả: Nguyễn Huy Vũ

Hôm trước, trong một buổi phỏng vấn về Iran, người dẫn chương trình có hỏi tôi một câu hỏi cuối cùng rằng liệu Mỹ có đánh Iran không? Câu hỏi đó chắc chắn nhiều người cũng muốn nghe. 

Một cách không giấu diếm, tôi nói là sẽ có. Có nhiều lý do và tôi đã giải thích một phần trong buổi phỏng vấn rồi. Ở đây, tôi sẽ nhắc lại trước khi bàn đến những tình tiết mới.

Thứ nhất là về nguyên tắc cầm quân trong binh pháp. Nghệ thuật cao nhất trong binh pháp đó là thắng mà không cần đánh. Tại sao không cần đánh mà vẫn thắng? Đó là vì khi kẻ địch thấy rằng nếu mình đánh mà chỉ có thua thì tốt nhất là cầu hoà và nhượng bộ. Chuyện này không mới mà nó đã xảy ra rất nhiều lần trong lịch sử. Trong quá khứ, Việt Nam đã nhiều lần thắng các vương quốc khác nhau ở phía Nam mà không cần đánh, và mỗi lần thắng thì được thêm đất. Nhưng để thắng mà không cần đánh thì phải mạnh. Vì vậy mà nước Mỹ mới giương cao khẩu hiệu “peace through strength” (hoà bình thông qua sức mạnh). 

Bây giờ trở lại trường hợp của Iran và Mỹ. Mỹ muốn thắng Iran mà không cần phải đánh, có nghĩa là muốn Iran đầu hàng. Dĩ nhiên là Mỹ mạnh, nhưng Iran cũng không phải tay vừa. Câu chuyện là cái giá nào để Iran chấp nhận đầu hàng.

Mỹ muốn Iran phi hạt nhân, giới hạn tầm bắn của tên lửa, chấm dứt việc hỗ trợ các lực lượng uỷ nhiệm, và chịu trách nhiệm trong việc đàn áp nhân dân. 

Còn Iran chỉ muốn gói gọn đàm phán trong các vấn đề hạt nhân. 

Tại sao Iran không muốn đàm phán những vấn đề còn lại? Lý do là vì máy bay ném bom của Iran không thể bay tới Israel hay Hoa Kỳ và trở về nếu không có máy bay tiếp liệu. Trong trường hợp xung đột diễn ra, việc đáp trả những mục tiêu của Israel và Hoa Kỳ sẽ không thể thực hiện được nếu không có tên lửa tầm xa và các lực lượng uỷ nhiệm. Cho nên việc đòi giới hạn tầm bắn của tên lửa tầm xa và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng uỷ nhiệm chẳng khác nào bảo Iran hãy từ bỏ năng lực phản công của mình. Iran vì vậy chắc chắn sẽ từ chối. 

Nhưng nếu không giới hạn tầm bắn của tên lửa tầm xa và chấm dứt việc hỗ trợ các lực lượng uỷ nhiệm thì vai trò của Iran trong khu vực sẽ không hề suy giảm. 

Sau 80 năm kể từ khi Hoa Kỳ thử quả bom hạt nhân đầu tiên, công nghệ làm bom hạt nhân giờ đây không phải là điều gì khó khăn đối với một nước trung bình. Vấn đề còn lại chỉ là có sẵn nguyên liệu chưa, và có sẵn sàng chấp nhận cái giá khi sở hữu bom hạt nhân hay không. Với trình độ của Iran và với quyết tâm của chính quyền Iran, chắc chắn họ đã nắm được công nghệ làm bom hạt nhân. Vấn đề còn lại chỉ còn là thời gian để làm giàu nguyên liệu đến độ cần thiết và chế tạo mà thôi. Và đó là giới hạn cuối cùng của Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ chắc chắn không bao giờ muốn thấy thêm một quốc gia thù địch mình có vũ khí hạt nhân, có tên lửa tầm xa, có lực lượng uỷ nhiệm, và sẵn sàng khuấy động ảnh hưởng của mình.

Iran khác với Triều Tiên. Sở dĩ Triều Tiên tạm thời được làm ngơ vì Triều Tiên biết thân biết phận, chỉ phòng ngự, mà không nuôi dưỡng các lực lượng uỷ nhiệm để làm suy yếu ảnh hưởng của Hoa Kỳ. Iran thì ngược lại. Iran tự cho mình là một cường quốc khu vực và họ thực hiện các chiến lược vì mục tiêu đó. 

Iran cũng không chỉ giới hạn sự ảnh hưởng của mình ở Trung Đông. Vài ngày trước, Alex Saab, một cánh tay thân cận của cựu tổng thống Nicolas Maduro đã bị bắt bởi sự phối hợp giữa hai lực lượng Venezuela và Hoa Kỳ. Saab sẽ sớm bị dẫn độ về Hoa Kỳ. Điều đáng chú ý đó là Saab là người chịu trách nhiệm điều phối hệ thống tài chính giữa Iran, Hezbollah, Venezuela và các lực lượng khác nhau ở Nam Mỹ. Iran vì vậy không chỉ chống lại ảnh hưởng của Hoa Kỳ ở Trung Đông mà Iran còn cùng với Nga và Trung Quốc làm suy yếu ảnh hưởng của Mỹ ở Tây Bán Cầu. Việc bẻ gẫy Iran sẽ làm suy yếu liên minh độc tài Trung Quốc – Nga – Iran – Bắc Triều Tiên, sau khi đã gỡ bỏ chế độ độc tài của Nicolas Maduro. 

Cho nên, những người làm chiến lược đều thấy được là trước sau gì Hoa Kỳ cũng phải giải quyết chế độ thần quyền Iran, và phải giải quyết nó trước khi nó chế tạo xong bom hạt nhân. Và đây là thời điểm vàng, vì nó hội tụ tất cả các điểm cần thiết: Iran đã gần đạt được lượng nguyên liệu cho bom hạt nhân, các đồng minh như Nga và Trung Quốc đang suy yếu, lực lượng uỷ nhiệm đã bị đánh tan tác, kinh tế khủng hoảng, và người dân không còn chấp nhận chế độ được nữa.

Sau khi lên nắm chính quyền nhiệm kỳ hai, tổng thống Trump cho thắt chặt chuyện cấm vận Iran. Trước đây, dù bị cấm vận, Iran vẫn có thể buôn lậu để kiếm ngoại tệ. Giờ đây, không còn có thể buôn lậu được nữa, Iran không còn ngoại tệ. Tỉ giá đồng Rial của Iran từ chỗ 42 ngàn Rial đổi 1 USD vào đầu năm ngoái giờ giảm xuống còn gần một triệu rưỡi Rial để đổi lấy 1 USD. Đồng Rial mất giá dẫn đến sụp đổ kinh tế. Khi người dân không còn sống được nữa, thì không có lý do gì họ lại tiếp tục chấp nhận chế độ thần quyền.

Giờ đây, khi Hoa Kỳ phong toả chặt chẽ đường biển, và cấm các nước buôn bán với Iran — nước nào bán hàng sẽ phải chịu áp thuế 25%, kinh tế Iran sẽ thêm suy sụp. Sự khủng hoảng kinh tế và chính trị bên trong là điều kiện cần dẫn đến sự sụp đổ của chế độ. 

Nếu mà chỉ cần cô lập và áp lực mà dẫn đến sụp đổ chế độ thì chính quyền Mỹ đạt được nguyên tắc đầu tiên trong cầm quân — không đánh mà thắng. Chọn lựa tối ưu đó là một phe trong quân đội hay chính quyền đảo chính và hợp tác với Hoa Kỳ, như trường hợp ở Venezuela.

Nhưng nếu không đạt được điều này thì Hoa Kỳ phải chuẩn bị cho điều tệ nhất đó là tấn công. Khi lập chiến lược, người làm lãnh đạo phải chuẩn bị cho tình huống tệ nhất, và nếu tình huống tệ nhất đã được giải quyết ổn thoả thì mọi thứ sẽ trôi chảy. Ở đây trường hợp tệ nhất là chiến tranh tổng lực với Iran. Nhưng một cuộc tấn công tổng lực cũng phải đảm bảo Hoa Kỳ có sự chuẩn bị tốt nhất.

Đó là lý do mà trong các cuộc chiến, Hoa Kỳ thường luôn chuẩn bị ít nhất hai hàng không mẫu hạm. Sự có mặt của hai hàng không mẫu hạm bảo đảm các binh sỹ ở các hàng không mẫu hạm có được sự luân phiên nghĩ ngơi mà không phải kiệt sức khi tấn công liên tục. 

Tin mới đưa ra đó là hàng không mẫu hạm thứ hai George H. W. Bush đã rời Hoa Kỳ để tiến về Iran để cùng tham gia với hàng không mẫu hạm Abraham Lincoln vốn đã ở vùng biển phía Nam Iran. 

Đến đây thì những bạn đọc sử hay xem phim Tàu hẳn sẽ liên tưởng đến một trận chiến kinh điển trong lịch sử chiến tranh Trung Quốc. Trong trận Trường Bình, thời Chiến Quốc, quân Tần do Bạch Khởi lãnh đạo đã vây chặt quân Triệu với 40 vạn người, cắt đường tiếp tế, cuối cùng khiến đối phương vì đói khát mà phải đầu hàng, Bạch Khởi sau đó đã dùng mưu lừa quân Triệu để chôn sống gần 40 vạn tù binh. 

Ngày nay, quân Hoa Kỳ cũng làm tương tự, đó là bao vây và cắt mọi đường tiếp tế cho Iran. Vây càng lâu thì nội bộ Iran càng hỗn loạn. Kinh tế sụp đổ, đời sống thiếu thốn, luôn phải sống dưới áp lực, buộc phải chống lại nhân dân, và làm những điều phi nghĩa, những điều đó sẽ buộc binh lính trong chế độ ngày càng mất tinh thần và nguy cơ bất tuân quân lệnh ngày càng cao. Sự sụp đổ nó sẽ đến từ bên trong khi quân lính sẽ không còn muốn chiến đấu cho chế độ nữa. Và khi mà những cấp dưới không còn muốn tiếp tục duy trì chế độ nữa, thì chỉ cần một cuộc không kích nhanh chóng, chế độ sẽ ngay lập tức sụp đổ. Đó là lý do mà chính quyền Hoa Kỳ hiện đang tiếp xúc với các nhóm đối lập khác nhau người Iran để bàn cách chuẩn bị cho một cuộc chuyển đổi thể chế.

Trong năm nay, Hoa Kỳ dự định sẽ chấm dứt chế độ cộng sản ở Cuba, và có nhiều khả năng Hoa Kỳ sẽ chấm dứt luôn chế độ thần quyền Iran. Mạng lưới các chế độ độc tài vì vậy mà suy yếu và khủng hoảng chưa từng có. 

11/2/2026