Nguồn: Gene Sharp. The Politics of Nonviolent Action.

Phong trào Duy Tân dịch.

Chương 4: Bất hợp tác kinh tế: Đình công

Mục 4.6. Đình công đa ngành

116. Đình công lan rộng (Generalized strike)

Khi nhiều ngành công nghiệp cùng đình công một lúc vì một bất bình chung nào đó, nhưng số người đình công chỉ chiếm chưa tới một nửa tổng số công nhân trong các ngành quan trọng của khu vực đó, thì kiểu đình công này gọi là “đình công lan rộng” (generalized strike).

Ví dụ: vì cùng liên quan đến các quy định và thủ tục về lương do nhà nước đặt ra, nhiều ngành công nghiệp có thể đình công đồng thời. Điều này đã xảy ra ở Na Uy vào năm 1926 và 1927, khi công nhân các ngành kim loại, dệt may, giày da, khai mỏ và xây dựng cùng đình công để phản đối việc cắt giảm lương. Đến năm 1931, các cuộc đình công ở Na Uy lại tiếp tục lan ra nhiều ngành khác, bao gồm cả báo chí, nhà máy bia và ngành thuốc lá.

117. Tổng đình công

Tổng đình công là việc công nhân ngừng lao động trên diện rộng nhằm làm tê liệt hoạt động kinh tế của một khu vực nhất định để đạt được những mục tiêu mong muốn. Phương pháp này có thể được áp dụng ở cấp địa phương, khu vực, quốc gia hoặc quốc tế. Wilfred Harris Crook định nghĩa tổng đình công là “cuộc đình công của đa số công nhân trong những ngành công nghiệp quan trọng nhất của một địa phương hoặc khu vực nhất định.” Khi chỉ giới hạn trong phạm vi một thành phố, nó có thể được gọi là tổng đình công cục bộ, như đã xảy ra tại Seattle, bang Washington, và Winnipeg, Canada, vào năm 1919, cũng như tại Vienna vào năm 1927. Mặc dù tổng đình công thường được dự định là toàn diện, nhưng một số dịch vụ thiết yếu vẫn có thể được phép hoạt động, đặc biệt là những dịch vụ cần thiết cho sức khỏe như cung cấp sữa, nước và thực phẩm; xử lý nước thải; và dịch vụ bệnh viện. Crook phân biệt ba loại tổng đình công chính — chính trị, kinh tế và cách mạng:

1. Tổng đình công chính trị: Mục đích là buộc chính phủ đang nắm quyền phải chấp nhận một số nhượng bộ về chính trị — ví dụ như đòi quyền bầu cử phổ thông, như trong các cuộc tổng đình công ở Bỉ. Trong một số trường hợp hiếm hơn, loại đình công này còn nhằm bảo vệ chính phủ hiện tại khỏi một kẻ đang tìm cách tiếm quyền — như cuộc đình công ở Đức chống lại cuộc đảo chính Kapp năm 1920.

2. Tổng đình công kinh tế: Đây có lẽ là loại hình phổ biến nhất, đặc biệt là ở giai đoạn đầu của cuộc đình công. Ví dụ điển hình là cuộc tổng đình công ở Thụy Điển năm 1909.

3. Tổng đình công cách mạng: Loại này nhằm trực tiếp lật đổ chính quyền hoặc lật đổ cả hệ thống công nghiệp hiện có. Mục tiêu cách mạng có thể được đặt ra ngay từ đầu, hoặc cũng có thể chỉ nảy sinh dần trong quá trình đình công diễn ra. Hình thức này thường dễ xảy ra ở những nước mà phong trào lao động còn non trẻ, chưa được tổ chức lâu năm hay rộng khắp, hoặc ở những nước mà các lãnh đạo có ảnh hưởng trong phong trào lao động theo tư tưởng công đoàn chủ nghĩa (syndicalism) hay vô chính phủ (anarchism) — ví dụ như nước Nga năm 1905, Tây Ban Nha, hoặc Ý.

Tổng đình công từng được nhiều người theo tư tưởng xã hội chủ nghĩa cấp tiến, chủ nghĩa công đoàn (syndicalism) và chủ nghĩa vô chính phủ ủng hộ. Những người theo chủ nghĩa xã hội ở Anh, Nga và các nước Scandinavia đã áp dụng hình thức này, và những người theo chủ nghĩa vô chính phủ, chủ nghĩa công đoàn ở Pháp, Ý, Tây Ban Nha và Nam Mỹ cũng làm như vậy.

Có rất nhiều ví dụ về tổng đình công, khác nhau nhiều về địa điểm và mục đích chính trị:

• Các cuộc tổng đình công ở Bỉ vào các năm 1893, 1902 và 1913 nhằm ủng hộ yêu cầu cải cách chính trị, trong đó có quyền bầu cử phổ thông cho nam giới.
• Những cuộc tổng đình công đầu tiên ở Đế quốc Nga diễn ra tại Rostov-on-Don năm 1902 và Odessa năm 1903. Sau đó, hình thức tổng đình công được sử dụng rộng rãi trong Cách mạng Nga năm 1905. Có lẽ cuộc lớn nhất và quan trọng nhất là Cuộc Tổng đình công tháng Mười vĩ đại năm 1905, với sự tham gia của hầu hết các thành phố công nghiệp trong Đế quốc Nga. Tình hình ở Moscow là ví dụ tiêu biểu: “Chỉ trong một tuần, Moscow gần như bị cô lập hoàn toàn, hầu hết hoạt động công cộng quan trọng đều ngừng lại. Mọi tuyến đường sắt bị cắt đứt. Mọi đường dây điện báo từ thành phố đều im bặt. Chỉ còn Bưu điện Trung ương hoạt động để giữ liên lạc với bên ngoài, và công nhân đường sắt đang tính đóng cửa luôn cả nơi đó.”
• Tổng đình công cũng được dùng để chống lại cuộc đảo chính Kapp ở nước Đức thời Cộng hòa Weimar năm 1920: “Đến cuối buổi chiều ngày 14/3/1920, cuộc đình công lớn nhất thế giới từng thấy đã trở thành sự thật. Kinh tế cả nước tê liệt… Kapp cố dập tắt cuộc đình công, thậm chí biến việc biểu tình thành tội có thể bị xử tử. Nhưng mọi nỗ lực của ông đều thất bại.”
• Tổng đình công ở Na Uy năm 1921 nhằm phản đối cắt giảm lương. Tổng đình công ở Trung Quốc năm 1925 bắt nguồn từ bất bình cả về kinh tế và dân tộc.
• Cuộc tổng đình công ở Anh diễn ra từ ngày 3 đến 12/5/1926, bắt nguồn từ việc các yêu sách của thợ mỏ than không được đáp ứng. Sau đó, cuộc đình công này phát triển thành một cuộc đối đầu quyền lực lớn giữa công nhân và chính phủ. Tình hình càng thêm phức tạp khi cuối cùng, chính các lãnh đạo công đoàn lại là những người nhượng bộ trước.
• Tại Amsterdam, một cuộc tổng đình công diễn ra ngày 25–26/2/1941 để phản đối việc ngược đãi người Do Thái trong thành phố.
• Tổng đình công ở Hà Lan năm 1943 — hay làn sóng đình công kéo dài từ 29/4 đến chậm nhất 8/5 ở một số nơi — có đông đảo công nhân công nghiệp tham gia, nhằm phản đối kế hoạch giam giữ các cựu binh Hà Lan tại Đức.
• Tại Copenhagen, tổng đình công cũng diễn ra trong thời Đức Quốc xã chiếm đóng, từ 30/6 đến khoảng 4/7/1944, nhằm buộc quân Đức chấm dứt thiết quân luật và loại bỏ lực lượng phát xít Đan Mạch bị căm ghét là Schalburgkorps. Các cuộc đàm phán sau đó đã mang lại một số nhượng bộ từ phía Đức, dù chưa đáp ứng hết yêu cầu.
• Tổng đình công đóng vai trò rất lớn tại nhiều thành phố, thị trấn trong cuộc nổi dậy ở Đông Đức vào tháng 6/1953.
• Một cuộc tổng đình công ở Haiti vào tháng 2/1957 đã buộc Tổng thống lâm thời Pierre Louis phải từ chức.