Nguồn: Gene Sharp. The Politics of Nonviolent Action.

Phong trào Duy Tân dịch.

Chương 1: Các phương pháp phản kháng và thuyết phục bất bạo động

Mục 1.4. Các hành động công khai mang tính biểu tượng 

Có nhiều cách để những người tham gia đấu tranh bất bạo động thể hiện quan điểm hoặc bày tỏ những bất bình của mình thông qua các hành động mang tính biểu tượng. Những hình thức hành động này đã được sử dụng rộng rãi trong nhiều thời kỳ lịch sử, và danh sách các phương pháp dưới đây không phải là tất cả những hình thức có thể được sử dụng.

18. Trưng bày cờ và màu sắc mang tính biểu tượng

Việc trưng bày quốc kỳ, cờ của một nhóm tôn giáo, xã hội hoặc chính trị, hay sử dụng màu sắc đặc trưng của những nhóm này, cũng như trưng bày các loại cờ hoặc màu sắc mang một ý nghĩa biểu tượng khác, là một hình thức phản kháng bất bạo động phổ biến. Những hành động như vậy thường xuất phát từ những cảm xúc sâu sắc hoặc có thể khơi dậy những cảm xúc mạnh mẽ trong cộng đồng.

Trong chuyến thăm của Hoàng đế Franz Josef tới thủ đô Hungary ngày 6 tháng 6 năm 1865, người dân Pesth ban đầu chỉ treo một vài lá cờ của Đế quốc, bởi họ phản đối sự thống trị của Áo và mong muốn Hungary được tự trị. Theo lời thúc giục của Toàn quyền thân Áo Palffy, toàn thành phố được treo đầy cờ. Điều này khiến Hoàng đế rất hài lòng khi rời Triển lãm Nông nghiệp mà ông vừa tham dự — cho đến khi ông nhận ra rằng những lá cờ ấy thực ra là quốc kỳ chính thức màu xanh lá cây, trắng và đỏ của một nước Hungary độc lập.

Cờ đen đã nhiều lần được sử dụng như một biểu tượng của sự phản đối và bất bình: tại Ấn Độ năm 1928, bởi những người theo chủ nghĩa dân tộc không chịu hợp tác với Phái đoàn Nghị viện Anh Simon trong chuyến thăm Ấn Độ; tại Ceylon năm 1957, bởi cộng đồng thiểu số Tamil; và tại Pakistan, để phản đối việc Kashmir bị sáp nhập vào Ấn Độ.

Tại Ấn Độ, những người theo chủ nghĩa dân tộc đã tổ chức Ngày Độc lập vào ngày 26 tháng 1 năm 1930 bằng cách kéo quốc kỳ tại nhiều cuộc biểu tình và lễ kỷ niệm. 

Tháng 12 năm 1956, tại Đại học Jena ở Đông Đức, để thể hiện tình đoàn kết với những người cách mạng Hungary, các sinh viên đã trưng bày quốc kỳ Hungary trong hội trường nơi tổ chức vũ hội mùa đông.

Cờ cũng đóng một vai trò quan trọng trong phong trào đấu tranh của Phật giáo chống chế độ Diệm tại miền Nam Việt Nam năm 1963. Việc chính quyền phản đối sự trưng bày cờ Phật giáo là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến xung đột. Ngày 9 tháng 9 năm đó, tại trường trung học nam sinh Chu Văn An ở khu Chợ Lớn, nơi có đông người Hoa sinh sống, các học sinh đã hạ quốc kỳ của chính quyền và kéo cờ Phật giáo lên. Sau đó, hơn một nghìn học sinh đã bị bắt.

Trong những ngày đầu của cuộc kháng cự tại Tiệp Khắc tháng 8 năm 1968, cờ và màu sắc quốc gia cũng được sử dụng như những biểu tượng của sự phản kháng. Sáng ngày 21 tháng 8, chỉ vài giờ sau khi cuộc xâm lược bắt đầu, đám đông mang cờ Tiệp Khắc xuống các đường phố Praha; cờ được phủ lên tượng Thánh Wenceslas, còn các sinh viên mang một lá cờ nhuốm máu tới Quảng trường Wenceslas. Bốn ngày sau, cờ trên khắp thành phố Praha được hạ xuống nửa cột.

Đôi khi, những lá cờ thể hiện quan điểm chính trị được trưng bày theo những cách rất khác thường. Sáng ngày 19 tháng 1 năm 1969, người ta phát hiện một lá cờ Việt Cộng tung bay trên đỉnh ngọn tháp trung tâm cao 240 feet của Nhà thờ Đức Bà Paris. Lá cờ có kích thước 15 feet × 6 feet, và lực lượng cứu hỏa Paris phải sử dụng trực thăng để hạ nó xuống.

19. Mang các biểu tượng

Sự bất đồng chính trị có thể được thể hiện bằng cách mang trên người một loại trang phục, sử dụng một màu sắc, đeo một huy hiệu, cài một bông hoa hoặc sử dụng những vật tương tự. 

Chẳng hạn, tại Pháp vào mùa đông năm 1792, “chiếc mũ đỏ tự do” trở nên phổ biến trong tầng lớp bình dân cách mạng. 

Trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai, sinh viên Đan Mạch đội những chiếc mũ màu đỏ, trắng và xanh lam — mô phỏng phù hiệu tròn của Không quân Hoàng gia Anh (R.A.F.) — như một biểu tượng phản đối sự chiếm đóng của Đức Quốc xã; tại Na Uy, những chiếc mũ đỏ cũng được sử dụng với mục đích tương tự. 

Đôi khi, một số người không phải Do Thái ở Đức và Pháp đã đeo ngôi sao vàng để bày tỏ sự cảm thông, sau khi người Do Thái bị buộc phải đeo huy hiệu này. 

Tại Hà Lan, sự cảm thông được thể hiện bằng cách cài hoa màu vàng lên ve áo. 

Ở Na Uy, các biểu tượng được sử dụng rất đa dạng, từ việc cài một bông hoa nhân dịp sinh nhật lần thứ bảy mươi của Quốc vương Haakon cho đến việc cài kẹp giấy lên ve áo, với hàm ý “hãy đoàn kết”. 

Trong những ngày đầu sau cuộc xâm lược Tiệp Khắc của Liên Xô, người dân Praha đeo những dải ruy băng ba màu của quốc kỳ trên ve áo và nhiều vị trí khác trên trang phục như một biểu tượng của lòng yêu nước.

Một hình thức phản kháng tương tự từng được sử dụng tại miền Nam Việt Nam, nhưng thay vì mang theo một vật tượng trưng, người ta thay đổi diện mạo của mình như một cách thể hiện sự phản đối. Theo Thích Nhất Hạnh, trong phong trào đấu tranh của Phật giáo chống chế độ Ngô Đình Diệm năm 1963, Bộ trưởng Ngoại giao Vũ Văn Mẫu đã từ chức và “cạo trọc đầu để phản đối chính sách bạo lực của chế độ đó”. Sau đó, nhiều giáo sư và sinh viên cũng làm theo. “Phong trào trong giới sinh viên và giáo sư đã bị ảnh hưởng sâu sắc bởi hành động đó.”

Việc lựa chọn một loại trang phục, hoặc việc có mặc hay không mặc một loại trang phục và mặc vào thời điểm nào, cũng có thể mang ý nghĩa biểu tượng nhằm truyền tải một quan điểm nhất định. 

Chẳng hạn, tại phiên khai mạc Hội nghị Ba Đẳng cấp ngày 5 tháng 5 năm 1789, khi Quốc vương Pháp đội lại mũ, theo sau như thường lệ là các đại biểu tăng lữ và quý tộc, thì thay vì để đầu trần theo phong tục cổ xưa, các đại biểu của Đẳng cấp thứ ba cũng “thách thức đội mũ lên đầu”.

20. Cầu nguyện và thờ phụng

Cầu nguyện và thờ phụng có thể được tiến hành theo cách mà thông qua hành vi tôn giáo của mình, những người tham gia thể hiện sự lên án về mặt đạo đức, thậm chí bày tỏ sự phản đối về mặt chính trị. Điều này có thể được thể hiện rõ qua nội dung của lời cầu nguyện hoặc nghi lễ thờ phụng, qua hoàn cảnh diễn ra ngay lúc đó — chẳng hạn khi chính quyền đã ra lệnh giải tán hoặc người biểu tình đang bị bắt giữ — qua địa điểm tiến hành cầu nguyện, hoặc qua ngày mà hoạt động này được tổ chức.

Khi biết chính quyền Anh dự định đóng cửa cảng Boston thuộc Tỉnh Vịnh Massachusetts vào ngày 1 tháng 6 năm 1774 — một biện pháp nhằm trả đũa sự phản kháng tại thành phố này — Hạ viện Virginia ngày 24 tháng 5 đã quyết định dành ngày 1 tháng 6 làm “ngày ăn chay, sám hối và cầu nguyện”. Arthur Schlesinger viết: “Thống đốc Dunmore, nhận thấy một cách chính xác rằng việc ăn chay này nhằm chuẩn bị tinh thần cho người dân đón nhận những nghị quyết khác có tính chất kích động hơn, đã giải tán Hạ viện hai ngày sau đó.”

Tại Ba Lan dưới sự chiếm đóng năm 1942, quân Đức đã phá hủy tất cả các tượng đài tưởng niệm những anh hùng Ba Lan hoặc các sự kiện yêu nước. “Theo một thỏa thuận ngầm, tất cả người Ba Lan đều cố tình đi vòng qua những nơi trước đây từng đặt các tượng đài ấy. Thậm chí, người ta còn tổ chức cầu nguyện tại những địa điểm đó, khiến các quan chức Đức vô cùng phẫn nộ.”

Tại Nam Phi, trong Chiến dịch Bất tuân năm 1952, cầu nguyện là một phần quan trọng của phong trào, như Leo Kuper thuật lại:

Vào tháng 7, tại Uitenhage, trong thời gian xét xử mười người tham gia kháng cự, hàng trăm người đã quỳ xuống cầu nguyện, dưới sự dẫn dắt của một phụ nữ châu Phi lớn tuổi khoác khăn choàng đỏ. Tại Đông Luân Đôn, khoảng 250 người châu Phi vừa hát vừa cầu nguyện tập trung bên ngoài Tòa án Địa phương, trong khi tám mươi lăm người đồng hành với họ trong chiến dịch bị buộc tội vì không mang theo giấy thông hành ban đêm…

Khoảng 1.000 người châu Phi tập trung bên ngoài phòng xử án tại Port Elizabeth, hát thánh ca và cầu nguyện cho những người bị buộc tội. Tháng 8, cũng tại Port Elizabeth, khoảng 5.000 người châu Phi đã cầu nguyện cho sự thành công của chiến dịch, sau khi chào đón 250 tình nguyện viên vừa được thả khỏi nhà tù.

Albert Luthuli kể rằng năm 1959, khi những phụ nữ châu Phi đang biểu tình tại Ixopo và bị cảnh sát ra lệnh giải tán, họ “quỳ xuống và bắt đầu cầu nguyện! Cảnh sát chỉ biết đứng đó, bất lực.”

Tại Quảng trường Trafalgar ở Luân Đôn, ngày 12 tháng 11 năm 1961 — Chủ nhật Tưởng niệm những người đã hy sinh trong chiến tranh — một buổi lễ thờ phụng công cộng mang thông điệp phản đối chiến tranh và ủng hộ giải trừ vũ khí hạt nhân đã được tổ chức với khoảng 1.000 người tham dự. Buổi lễ do tổ chức Christian Action và Nhóm Cơ Đốc giáo thuộc Chiến dịch Giải trừ Vũ khí Hạt nhân cùng phối hợp tổ chức.

Tháng 8 năm 1962, sáu nhà hoạt động dân quyền đã quỳ xuống cầu nguyện trên các bậc thềm Tòa Thị chính tại Albany, Georgia. Trong Chiến dịch Birmingham năm 1963, những lời cầu nguyện công khai cũng được thực hiện nhiều lần. 

Vào tối Chủ nhật ngày 5 tháng 5: Ngay trước lúc mặt trời lặn, khoảng 2.000 người da đen bước ra khỏi Nhà thờ Baptist Pilgrim mới và đối mặt với cảnh sát. Họ quỳ xuống trong im lặng, trong khi một mục sư nghiêm trang cầu nguyện: “Hãy để họ phun nước. Hãy để họ dùng chó. Chúng ta sẽ không rời đi. Lạy Chúa, xin Người tha thứ cho họ.”

Có lẽ trong giây lát, lời cầu nguyện ấy đã chạm đến điều gì đó trong Bull Connor, bởi ông ta cho phép những người da đen vượt qua hàng cảnh sát và dành mười lăm phút trong một công viên nhỏ gần nhà tù thành phố, nơi họ cầu nguyện và hát thánh ca, trong tầm nghe của hàng trăm người biểu tình đang ở bên trong. Sau đó, họ trở lại nhà thờ, nơi người ta thông báo rằng những trẻ em chắc chắn sẽ xuống đường tuần hành vào ngày thứ Hai.

Trong cuộc đấu tranh của Phật giáo chống chế độ Diệm năm 1963, Linh mục Cao Văn Luận, một tín đồ Công giáo La Mã và là Viện trưởng Đại học Huế, đã dẫn sinh viên đến chùa Từ Đàm để cầu nguyện, như một hành động phản đối chính quyền mang tính biểu tượng.

Tháng 6 năm 1966, các Phật tử tại Huế và Quảng Trị đã dựng bàn thờ ngay giữa đường phố và tiến hành các nghi lễ tôn giáo tại đó, mặc dù quân đội chính quyền muốn sử dụng toàn bộ lòng đường để thuận tiện cho việc kiểm soát thành phố. Thích Nhất Hạnh mô tả việc người dân mang bàn thờ gia đình ra đường để đối diện với xe tăng là một hành động “bi thảm không kém việc tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức”. Theo ông, đó là việc sử dụng “những giá trị truyền thống để chống lại sự vô nhân đạo và bạo lực”. Hành động này đồng thời cũng có yếu tố của sự can thiệp tâm lý.

Cũng trong năm đó, các nghi lễ cầu nguyện được tổ chức trên khắp Việt Nam để phản đối chiến tranh. Những hoạt động này được mô tả là có “tác động vô cùng mạnh mẽ”.

Ngày 30 tháng 6 năm 1966, tại khu vực dành cho khách tham quan của Thượng viện Hoa Kỳ, sau khi Thượng viện đã kết thúc phiên họp, mười hai thành viên của Hội Những người Bạn đã tổ chức một buổi họp Quaker im lặng để cầu nguyện và thờ phụng, nhằm phản đối việc Thượng viện tạm nghỉ trong lúc các cuộc ném bom miền Bắc Việt Nam đang được tăng cường. Buổi họp và hoạt động “ngồi chờ” kéo dài hai tiếng rưỡi của họ đồng thời trở thành hành vi xâm nhập trái phép, vì họ từ chối rời đi khi được yêu cầu; do đó, họ đã bị bắt.

Trong Cuộc Tổng đình công Tháng Mười của Cách mạng Nga năm 1905, một lần nọ, những học sinh nhỏ tuổi đã thể hiện sự phản đối chính trị theo một cách có liên quan nhưng khá khác biệt: Tsarskoe Selo, một thành phố nhỏ gần như hoàn toàn chịu ảnh hưởng của nơi ở của Hoàng gia, cũng có ngày phản kháng của mình: các nam sinh trung học địa phương tiến hành đình công và được các nữ sinh trung học tham gia; còn học sinh tiểu học thể hiện cảm xúc của mình bằng cách từ chối đọc lời cầu nguyện buổi sáng và, khi lời cầu nguyện được đọc cho các em nghe, đáp lại bằng một hình thức thể hiện sự bất kính phổ biến ở Nga là huýt sáo.

21. Trao tặng vật phẩm mang tính biểu tượng

Việc trao một vật phẩm tượng trưng cho một nỗi bất bình hoặc một mục tiêu nào đó tới quan chức hoặc cơ quan có liên quan đến vấn đề đang tranh chấp đã được sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau nhằm thúc đẩy và làm nổi bật quan điểm của những người phản đối. 

Chẳng hạn, theo Saul Alinsky, vài năm trước tại Chicago, khi Tổ chức Woodlawn (T.W.O.), một tổ chức cộng đồng hoạt động tại một khu ổ chuột của người da đen, yêu cầu Thị trưởng Daley có biện pháp cải thiện những điều kiện sống tồi tệ trong khu vực, họ đã chất những con chuột chết lên các bậc thềm của Tòa Thị chính. 

Để phản đối các cuộc thử nghiệm vũ khí hạt nhân của Liên Xô, vào tháng 10 năm 1961, những người ủng hộ Ủy ban 100 tại London đã mang hàng trăm chai sữa, mỗi chai đều được dán nhãn bằng chữ đỏ: “NGUY HIỂM – PHÓNG XẠ”, rồi đặt chúng trước Đại sứ quán Liên Xô.

Đến năm 1963, Tổng thống Kennedy vẫn chưa thực hiện lời hứa đưa ra trong chiến dịch tranh cử năm 1960 về việc chấm dứt tình trạng phân biệt đối xử trong lĩnh vực nhà ở được liên bang hỗ trợ. Lời hứa này được ông đưa ra trong tuyên bố được gọi là “một nét bút”, theo đó ông cam kết sẽ ban hành và ký một sắc lệnh hành pháp về vấn đề này. James Farmer cho biết ông nhận được nguồn tin đáng tin cậy rằng bản dự thảo sắc lệnh hành pháp do các cộng sự của Tổng thống soạn thảo đã nằm trong văn phòng của ông từ năm 1961, nhưng vẫn chưa được ký. Trước tình hình đó, Đại hội Bình đẳng Chủng tộc đã tham gia vào một chiến dịch vận động rộng lớn hơn nhằm thúc đẩy việc thực hiện cam kết này. Farmer kể lại: “Chúng tôi cho rằng cây bút của JFK đã hết mực, vì vậy chúng tôi đã gửi hàng nghìn lọ mực đến Nhà Trắng.”

22. Cởi bỏ y phục để phản đối

Một trong những hình thức phản kháng bất bạo động hiếm gặp, có từ thời xa xưa nhưng được khôi phục và sử dụng trở lại trong thời hiện đại, là công khai cởi bỏ quần áo để thể hiện sự phản đối về tôn giáo hoặc chính trị.

Trong cuộc “xâm nhập” của các tín đồ Quaker vào Thuộc địa Vịnh Massachusetts — một thuộc địa không khoan dung với những người có niềm tin khác biệt — vào thế kỷ XVII, Lydia Wardel đã khỏa thân bước vào một nhà thờ ở Newbury để bày tỏ sự phản đối.

Các thành viên giáo phái Sons of Freedom (Những đứa con trai của tự do) thuộc cộng đồng Doukhobor tại British Columbia, Canada, được ghi nhận đã tổ chức “vô số cuộc tuần hành khỏa thân”. Trong một số trường hợp, những phụ nữ riêng lẻ đã cởi bỏ quần áo trước chính ngôi nhà đang cháy của mình; họ tự tay đốt nhà để phản đối điều mà họ cho là sự can thiệp của chính phủ, hoặc việc chính quyền truy tố chồng họ vì các hoạt động kháng cự, trong đó có cả việc phá hủy tài sản.

Ngày 28 tháng 5 năm 1962, khi Thủ tướng John Diefenbaker đang tham dự một cuộc mít tinh chính trị tại Trail, British Columbia, những phụ nữ Doukhobor có chồng đang chờ xét xử vì các hành vi bị cáo buộc là khủng bố đã làm gián đoạn cuộc mít tinh. Trong nước mắt, họ phản đối điều mà họ cho là “sự đối xử bất công” đối với cộng đồng của mình, đồng thời cởi bỏ quần áo như một phần của hành động phản đối.

Tại Hoa Kỳ, trong những năm gần đó, đã xảy ra một số trường hợp thanh niên thuộc các phong trào phản chiến và phản kháng xã hội sử dụng hình thức cởi bỏ y phục để biểu tình. Một trường hợp diễn ra tại Grinnell College, Grinnell, bang Iowa, ngày 5 tháng 2 năm 1969. Trong khi một đại diện của tạp chí Playboy đang phát biểu, các sinh viên đã tổ chức một cuộc “biểu tình khỏa thân” để phản đối điều họ cho là sự “giật gân hóa tình dục” của tạp chí này.

23. Phá hủy tài sản cá nhân

Một phương pháp phản kháng bất bạo động khá đặc biệt là tự nguyện phá hủy tài sản của chính mình nhằm thể hiện mức độ mạnh mẽ của sự phản đối. Trong trường hợp hành động phá hủy có thể gây nguy hiểm, mọi người sẽ được di tản đến nơi an toàn trước khi hành động được thực hiện, nhằm bảo đảm không ai bị tổn hại về thể chất.

Những người yêu nước thời kỳ đầu tại các thuộc địa Bắc Mỹ từng công khai tiêu hủy các bức thư khi không đồng tình với nội dung chính trị của chúng. Chẳng hạn, vào tháng 7 năm 1770, khi các thương nhân ở New York quyết định từ bỏ chính sách chung về việc không nhập khẩu hàng hóa của Anh, họ đã gửi thư thông báo quyết định này tới Philadelphia và Boston. “Khi một bản sao của bức thư đến Princeton, James Madison và các bạn học của ông, trong trang phục áo choàng đen, đã long trọng chứng kiến việc đốt bức thư bởi một đao phủ, trong khi chuông của trường ngân lên những hồi chuông tang lễ.” “Tại Boston, một cuộc họp của giới thương nhân ở Hội trường Faneuil đã nhất trí bỏ phiếu rằng bức thư từ New York, ‘với sự phẫn nộ, ghê tởm và khinh bỉ chính đáng, phải lập tức bị xé thành từng mảnh và tung theo gió, vì không đáng được lưu tâm dù chỉ một chút’; và việc đó đã được thực hiện đúng như vậy.”

Để ủng hộ phong trào trừng phạt kinh tế đối với Anh, các thương nhân tại Charleston, Nam Carolina, đã thúc đẩy việc thành lập một hiệp hội cam kết không tiêu thụ trà từ Ấn Độ, bất kể đã nộp thuế hay chưa, bắt đầu từ ngày 1 tháng 11 năm 1774. Theo sáng kiến của các thương nhân, học sinh đã thu gom trà từ các hộ gia đình và công khai đốt số trà này vào ngày 5 tháng 11 — Ngày Âm mưu Thuốc súng, ngày kỷ niệm một âm mưu đánh bom Tòa nhà Quốc hội ở London. Tại Providence, Rhode Island, vào ngày 2 tháng 3 năm 1775, một ngày sau khi lệnh cấm hoàn toàn việc sử dụng trà có hiệu lực, khoảng ba trăm cân Anh trà do người dân quyên góp đã được chất thành một đống lớn và thiêu hủy.

Tại Thuộc địa Vịnh Massachusetts vào tháng 2 năm 1775, Đại tá Leslie, một sĩ quan Anh, đi tàu từ Boston đến Marblehead để tịch thu số pháo mà những người thuộc địa đã đưa tới Salem để bảo quản.

Ông ta đổ bộ thành công vào sáng Chủ nhật, nhưng khi tiếng báo động truyền đến nhà thờ gần nhất, những người đang dự lễ lập tức rời khỏi nhà thờ và chiếm giữ một vị trí trên vùng nước chắn ngang đường đi của ông ta. Họ từ chối hạ cầu kéo với lý do rằng không có quyền đi lại công cộng qua đó; và khi Leslie tìm cách chiếm lấy một vài chiếc sà lan, chủ sở hữu của chúng đã cố ý đánh chìm các con thuyền. Những người lính rút lưỡi lê và gây thương tích cho một số người…

Một bộ phận của cộng đồng tôn giáo Doukhobor tại Canada có lịch sử lâu đời trong việc đốt nhà của chính họ để phản đối các quy định của chính phủ hoặc sự đàn áp của chính quyền đối với những hành động phản kháng của họ, đôi khi những hành động này mang tính bạo lực hơn.

Trong các năm 1918 và 1919, các thành viên của Đảng Phụ nữ đấu tranh cho quyền bầu cử đã công khai đốt các bản sao bài phát biểu của Tổng thống Wilson tại Washington, D.C., với lý do ông ủng hộ tự do và dân chủ nhưng, theo họ, lại không làm tất cả những gì có thể để trao quyền bầu cử cho phụ nữ Hoa Kỳ.

Những ví dụ khác về các hành động mang tính biểu tượng bao gồm việc đốt vải nhập khẩu trong các cuộc đấu tranh bất bạo động ở Ấn Độ — như một biểu tượng của sự từ bỏ lệ thuộc vào nước ngoài và quyết tâm xây dựng một nước Ấn Độ tự do, tự lực — cũng như việc phá hủy tượng Stalin tại Budapest trong Cuộc Cách mạng Hungary.

Trong một số trường hợp, phương pháp này còn bao gồm việc phá hủy những tài liệu do chính phủ hoặc một tổ chức cấp và thuộc sở hữu của họ về mặt pháp lý, nhưng người dân bị yêu cầu hoặc được kỳ vọng phải luôn mang theo hoặc lưu giữ trong thời gian dài. Trên thực tế, những giấy tờ này vì thế gần như trở thành tài sản của chính người sở hữu chúng. Ví dụ gồm giấy thông hành, thẻ đảng viên, hộ chiếu, giấy chứng minh nhân dân, thẻ đăng ký nghĩa vụ quân sự và thẻ phân loại quân dịch. Theo cách phân loại này, những giấy tờ nói trên trên thực tế được xem là tài sản của người đang giữ chúng, mặc dù về mặt pháp lý chúng vẫn thuộc về chính phủ, đảng phái hoặc tổ chức đã cấp.

Chẳng hạn, năm 1960, sau khi Đại hội Liên Phi phát động chiến dịch phản đối luật bắt buộc mang giấy thông hành ở Nam Phi, đảng đối lập là Đại hội Dân tộc Phi đã kêu gọi người dân đốt giấy thông hành. Albert Luthuli viết: “Chúng tôi không muốn để xiềng xích ở nhà. Chúng tôi muốn thoát khỏi chúng. Tôi đã đốt sổ thông hành của mình, những người khác cũng đốt sổ của họ, và những đống lửa ngày càng xuất hiện nhiều hơn.”

Ngày 15 tháng 10 năm 1965, trong một cuộc biểu tình phản đối chiến tranh bên ngoài Trung tâm Tuyển quân của Quân đội tại thành phố New York, một thanh niên đã đốt thẻ đăng ký nghĩa vụ quân sự của mình trước sự chứng kiến của các đặc vụ liên bang. The New York Times đưa tin rằng trong các cuộc biểu tình phản đối Chiến tranh Việt Nam diễn ra trên khắp Hoa Kỳ vào ngày 16 tháng 8 năm 1967, năm thanh niên đã đốt thẻ đăng ký tại Philadelphia; sáu mươi bảy người thực hiện hành động tương tự tại Nhà thờ Arlington Street ở Boston; còn tại Los Angeles, ít nhất tám người đã đốt thẻ của mình. Tại thành phố này, một số cựu binh cũng được cho là đã đốt giấy chứng nhận giải ngũ. Trong khi đó, ở nhiều nơi khác trên cả nước, nhiều người đã nộp lại thẻ đăng ký còn nguyên vẹn cho các văn phòng của Cơ quan Tuyển quân hoặc các văn phòng Công tố viên Liên bang Hoa Kỳ.

24. Ánh sáng mang tính biểu tượng

Đuốc, đèn lồng và nến thường được sử dụng trong các cuộc tuần hành, diễu hành phản đối và đôi khi cũng xuất hiện trong những hoạt động phản kháng khác. 

Chẳng hạn, tại Nam Phi ngày 26 tháng 6 năm 1953, nhân kỷ niệm ngày phát động Chiến dịch Bất tuân năm 1952, lãnh đạo Đại hội Dân tộc Phi, Trưởng tộc Albert Luthuli, kêu gọi người dân châu Phi và những người ủng hộ thắp lửa, nến hoặc đèn lồng bên ngoài nhà mình. Ông nói rằng những ánh sáng ấy là “biểu tượng cho tia lửa tự do mà chúng ta quyết tâm giữ cháy mãi trong tim, và là dấu hiệu để những người yêu tự do biết rằng đêm ấy chúng ta vẫn đang thức canh.”

Ba ngày sau khi tự thiêu để phản đối cuộc xâm lược của Liên Xô, Jan Palach qua đời vào ngày 19 tháng 1 năm 1969. Sau đó, những người trẻ tuổi đã tổ chức một cuộc tuần hành dưới ánh nến tại Quảng trường Wenceslas ở Praha, nơi Palach đã tự thiêu. Họ lặng lẽ mang những lá cờ đen cùng quốc kỳ Tiệp Khắc màu đỏ, trắng và xanh lam đến đài phun nước, nơi ông đã tự thiêu, ngay trước Bảo tàng Quốc gia. Trên tòa nhà này vẫn còn những dấu vết do đạn của quân đội Liên Xô để lại.

Alvin Schuster viết trên The New York Times: Hàng trăm người lặng lẽ đứng quanh đài phun nước. Nhiều người đặt nến và vòng hoa tại đó. Những người khác tập trung quanh tượng Thánh Wenceslas, cách đó khoảng năm mươi thước Anh, nơi đã trở thành một đài tưởng niệm tự phát dành cho những người thiệt mạng trong cuộc xâm lược tháng Tám. Nơi ấy cũng được thắp sáng bởi những ngọn nến.

25. Trưng bày chân dung

Việc trưng bày công khai chân dung của các anh hùng kháng chiến hoặc những nhân vật tượng trưng cho mục tiêu của phong trào đôi khi được sử dụng như một phương thức để truyền đạt lòng trung thành chính trị của mình đến người khác. Trong cuộc đấu tranh ở Ấn Độ giai đoạn 1930–1931, ảnh của các nhà lãnh đạo dân tộc như Gandhi, Nehru và nhiều nhân vật khác đã được bán rộng rãi và trưng bày trong các gia đình và các cửa hàng. Tương tự, tại Tiệp Khắc vào tháng 8 năm 1968, các tòa nhà ở Praha đã trưng bày chân dung của Tổng thống Svoboda và của Dubček, Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Tiệp Khắc.

26. Vẽ sơn để phản đối

Trong cuộc nổi dậy ở Đông Đức, ngày 17 tháng 6 năm 1953, ca làm đêm tại xưởng đóng tàu Stralsund đã dùng sơn đen phủ kín tên của chiếc tàu kéo mới mang tên Walter Ulbricht. Vì vậy, buổi lễ hạ thủy chiếc tàu dự kiến diễn ra vào ngày hôm sau để đưa tàu vào đội tàu đánh bắt cá trích đã phải hủy bỏ.

Năm 1962, tại Eisenbach, Đông Đức, có người đã sửa lại một bức tranh khổ lớn vẽ Walter Ulbricht bằng cách sơn thêm một sợi dây thòng lọng quanh cổ ông ta.

27. Biển hiệu và tên gọi mới

Việc dựng biển hiệu tại những nơi trước đó chưa có biển, hoặc thay thế tên đường cũ bằng những tên đường mới mang ý nghĩa biểu tượng, là một trong những hình thức của phương pháp này. (Việc tháo bỏ hoàn toàn các biển báo chỉ đường trên đường phố, đường cao tốc, tại các thị trấn và nhà ga xe lửa, hoặc thay thế chúng bằng những biển báo sai, không còn đơn thuần mang tính biểu tượng mà đã trở thành một hành động bất hợp tác; vì vậy, những hành động này được xếp vào nhóm bất hợp tác chính trị.)

Chẳng hạn, tại Ba Lan dưới sự chiếm đóng của Đức Quốc xã vào năm 1942, nhóm thanh niên kháng chiến “Những Chú Sói Con” đã đánh cắp nhiều tấm biển ghi “CHỈ DÀNH CHO NGƯỜI ĐỨC” được treo tại những quán cà phê, rạp chiếu phim và khách sạn tốt nhất ở Warsaw, đồng thời tự chế tạo thêm nhiều bản sao. Một buổi sáng nọ, những tấm biển này bất ngờ xuất hiện trên hàng trăm cột đèn và thân cây trong thành phố — những nơi quân Đức thường dùng để treo cổ các nhà yêu nước Ba Lan.

Theo chỉ thị của một cơ quan thuộc chính phủ ngầm, người Ba Lan đã đổi tên hầu hết các con phố trên khắp cả nước. “Chỉ sau một đêm, trên các bức tường, góc phố và cột đèn đã xuất hiện những dòng chữ và biển tên mới, mang tên những anh hùng hoặc chính khách mà người Ba Lan ngưỡng mộ, như Đại lộ Niedzialkowski, Đường Rataj, Phố Roosevelt và Đại lộ Churchill.” Những người yêu nước đều sử dụng các tên gọi mới này, và tên đường mà một người sử dụng thường là dấu hiệu cho thấy quan điểm chính trị của họ — trừ trường hợp người đó là một điệp viên làm việc cho Đức.

28. Âm thanh mang tính biểu tượng

Trong những tình huống xung đột, âm thanh do con người tạo ra hoặc âm thanh từ các thiết bị, phương tiện có thể được sử dụng để truyền tải một thông điệp hoặc thể hiện một quan điểm. Tiếng chuông, dù là tiếng ngân đơn giản hay tiếng chuông rung vang, đã nhiều lần được sử dụng theo cách này. 

Chẳng hạn, như ví dụ đã nêu ở trên, James Madison và các sinh viên khác của Đại học Princeton đã chứng kiến việc đốt một bức thư mà họ không đồng tình, “trong khi tiếng chuông của trường ngân lên những hồi chuông tang lễ”.

Một trường hợp rất khác xảy ra vào cuối tháng 5 năm 1917, khi những cuộc binh biến lớn trong quân đội Pháp đã diễn ra, và ngay cả những đơn vị trên danh nghĩa vẫn tuân theo mệnh lệnh cũng đang vô cùng bất mãn. “Trên khắp khu vực chiến sự, những đơn vị còn có thể bị thuyết phục tiến lên chiến hào đều kêu ‘be be’ như những con cừu non đang bị dẫn tới lò mổ, trong khi các sĩ quan hoàn toàn bất lực không thể ngăn cản.”

Từ 9 giờ đến 9 giờ 15 sáng ngày 26 tháng 8 năm 1968, chuông và còi đồng loạt vang lên trên khắp Tiệp Khắc. Tờ Lidova Demokracie đưa tin rằng đây là: một hành động phản đối của công dân một quốc gia có chủ quyền trước sự chiếm đóng bằng vũ lực, trước sự man rợ và sức mạnh thô bạo của quân chiếm đóng.

Tiếng còi hú hòa cùng tiếng chuông nhà thờ ngân vang đầy uy nghi. Giám mục Ceske Budejovice, Tiến sĩ Josef Hlouch, kêu gọi tất cả giáo sĩ trong giáo phận của mình ủng hộ các cuộc đàm phán của các nhà lãnh đạo Tiệp Khắc tại Moskva bằng cách rung chuông nhà thờ. Trên các đường phố Praha, ngay cả những chiếc xe hơi của khách nước ngoài cũng đồng loạt bấm còi.

Phản ứng của phía Nga trước hành động này cũng được ghi nhận:

Cuộc biểu tình dường như đã khiến quân đội chiếm đóng hoảng sợ. Tại ga đường sắt chính, các sĩ quan Liên Xô rút súng, lao vào một người lái tàu và cố ép ông dừng tiếng còi đầu máy. Trong lúc cuộc biểu tình đang diễn ra, một phụ nữ trẻ bị bắn tại Klarov. Cô được đưa tới bệnh viện nhưng đã qua đời.

29. Hành động đòi lại mang tính biểu tượng

Một số hành động có thể được thực hiện để cho thấy người dân mong muốn sử dụng một vùng đất theo một cách khác với cách mà chính quyền hoặc bên đang kiểm soát nó đang sử dụng hoặc dự định sử dụng. Những hành động này có thể là gieo hạt, trồng cây, canh tác trên những vùng đất bị bỏ hoang hoặc bị chiếm giữ, hoặc xây dựng một công trình để phục vụ mục đích trái với chính sách hiện tại hoặc dự kiến đối với khu vực đó.

Chẳng hạn, vào tháng 10 năm 1962, những người biểu tình thuộc Ủy ban 100 ở Anh đã phản đối vũ khí hạt nhân bằng cách gieo hạt giống ở rìa căn cứ máy bay ném bom V của Không quân Hoàng gia Anh tại Honington. Hành động này nhằm thể hiện mong muốn giành lại khu đất đó và sử dụng nó cho những mục đích dân sự có ích.

30. Cử chỉ thô tục

Có nhiều cách khác nhau để thể hiện sự xúc phạm bằng những cử chỉ hoặc hành vi thô tục. Trong một số trường hợp hiếm hoi, chúng cũng có thể được sử dụng trong các cuộc xung đột chính trị, thậm chí giữa các quốc gia.

Một ví dụ xảy ra trong cuộc xung đột Trung Quốc – Liên Xô. Theo Edmund Stevens, vào tháng 1 năm 1967: “Mỗi buổi sáng, cả một trung đội lính Trung Quốc lại bước ra mặt băng, kéo quần xuống và quay mông về phía Liên Xô — một hành động được xem là mức độ xúc phạm cao nhất theo cách của người Trung Quốc. Họ duy trì hành động này cho đến một buổi sáng, khi người Trung Quốc vừa vào vị trí thì phía Nga dựng lên những bức chân dung lớn của Mao, quay về phía họ. Những người lính Trung Quốc vội vàng che lại và rút lui trong bối rối. Sau đó, hành động này không bao giờ lặp lại.”