Những người vợ Đức giành lại tự do cho chồng người Do Thái của mình (Cuộc biểu tình Rosenstrasse), 1943

Bản tiếng Anh: Max Rennebohm (Ngày 18 tháng 5, 2011). German wives win the release of their Jewish husbands (Rosenstrasse Protest), 1943. Global Nonviolent Action Database.

Dịch bởi: Phong trào Duy Tân.

Vào thứ Bảy, ngày 27 tháng 2 năm 1943, lực lượng Gestapo tại Đức Quốc xã đã tiến hành chiến dịch mang tên “Cuộc truy quét người Do Thái cuối cùng tại Berlin”, trong đó tất cả người Do Thái tại Berlin bị bắt giữ. Nhiều người trong số này đang sống trong các cuộc hôn nhân với người không phải Do Thái, hoặc là con cái của những cuộc hôn nhân như vậy. Khi những người Do Thái trong các cuộc hôn nhân hỗn hợp (phần lớn là nam giới) không trở về nhà sau cuộc bắt giữ, những người vợ không phải Do Thái của họ sau đó mới biết rằng chồng mình đang bị giam giữ tại Rosenstrasse, một trung tâm cộng đồng của người Do Thái.

Khi những người vợ đến Rosenstrasse để tìm chồng, họ bị lực lượng SS có vũ trang chặn lại. Một số phụ nữ bắt đầu chất vấn và phàn nàn với lính gác, trong khi những người khác liên kết với nhau và thỏa thuận sẽ quay lại Rosenstrasse vào ngày hôm sau.

Sáng 28 tháng 2, những người vợ lại tập trung tại Rosenstrasse để yêu cầu trả tự do cho người chồng Do Thái của mình. Đám đông liên tục hô vang các khẩu hiệu như “Hãy trả lại chồng cho chúng tôi!” và “Hãy thả chồng của chúng tôi!”. Nhiều người khác cũng dần tham gia khi đám đông liên tục có người đến rồi rời đi. Chỉ trong ngày đầu tiên của cuộc biểu tình, số người tham gia đã đạt từ 600 đến 1.000 người. Trong suốt cuộc biểu tình và những ngày sau đó, phụ nữ tiếp tục hô khẩu hiệu, hát và nắm tay nhau thể hiện sự đoàn kết, kiên quyết yêu cầu trả tự do cho chồng của họ.

Do một đạo luật cấm mọi cuộc biểu tình không do Đức Quốc xã tổ chức, lực lượng Gestapo đã có mặt tại hiện trường và tìm cách truy ra những người đứng sau cuộc biểu tình, nhưng không thành công. Bất chấp lệnh cấm, các phát súng cảnh cáo của lính SS, cùng những lời đe dọa bắt giữ và tử hình từ Gestapo, những người biểu tình vẫn kiên quyết tiếp tục hành động. Phần nào đó, những phụ nữ này được che chở khỏi sự đàn áp tàn bạo nhờ nguồn gốc Đức của họ, cũng như vị thế của phụ nữ trong xã hội Đức thời bấy giờ.

Mặc dù Gestapo tìm cách dập tắt cuộc biểu tình bằng cách phong tỏa các tuyến đường và cắt đứt giao thông đến khu vực này, những người biểu tình vẫn quay trở lại Rosenstrasse vào ngày hôm sau, 1 tháng 3. Tuy nhiên, đến chiều hôm đó, lực lượng SS đã trục xuất hơn 1.700 người Do Thái từ các trung tâm giam giữ khắp Berlin — bao gồm cả Rosenstrasse — đến trại tập trung Auschwitz.

Cũng vào tối hôm đó, Không quân Hoàng gia Anh bắt đầu đợt ném bom đầu tiên vào Berlin. Ngày hôm sau, thêm nhiều người Do Thái không thuộc các cuộc hôn nhân hỗn hợp bị đưa đến Auschwitz, trong khi những người biểu tình tại Rosenstrasse vẫn tiếp tục phản kháng. Đến ngày 4 tháng 3, Gestapo đã trục xuất thành công 13 người Do Thái trong các cuộc hôn nhân hỗn hợp đến trại lao động Auschwitz.

Khi những người phụ nữ tiếp tục biểu tình tại Rosenstrasse cho đến ngày 6 tháng 3, giới lãnh đạo Đức cuối cùng đã nhượng bộ, ngay cả khi 25 người Do Thái trong các cuộc hôn nhân hỗn hợp vẫn đang bị đưa đến Auschwitz. Bộ trưởng Tuyên truyền của Đức Quốc xã Joseph Goebbels quyết định thả những người Do Thái còn lại nhằm duy trì hình ảnh trật tự và sự đồng thuận trong xã hội Berlin.

Các cuộc biểu tình của phụ nữ Aryan phản đối việc giam giữ chồng người Do Thái của họ đã thể hiện sự bất đồng công khai đối với chính sách của Đức Quốc xã. Đối với Goebbels (với sự chấp thuận của Adolf Hitler), việc xóa bỏ sự bất đồng này bằng cách thả những người Do Thái bị giam giữ quan trọng hơn là để sự phản kháng đó tiếp tục lan rộng trong xã hội Đức hoặc thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế.

Trong khi 25 người bị giam giữ không được thả, 35 người Do Thái trong các cuộc hôn nhân hỗn hợp mà đã bị đưa tới Auschwitz trước đó cũng được đưa trở lại Berlin.