Công nhân mỏ than Tây Ban Nha thách thức chế độ độc tài Franco, 1962

Bản tiếng Anh: Anthony Phalen. (Ngày 04 tháng 12, 2009). Spanish coal miners challenge Franco dictatorship, 1962. Global Nonviolent Action Database.

Dịch bởi: Phong trào Duy Tân.

Các cuộc đình công diễn ra trong tháng 4 và tháng 5 năm 1962 tại Asturias — trung tâm khai thác than của Tây Ban Nha — do chính các thợ mỏ địa phương phát động và trở thành một thách thức trực diện đối với chế độ của Tướng Francisco Franco. Mặc dù các mỏ than thuộc sở hữu và được điều hành bởi tư nhân, nhà nước lại kiểm soát mức tiền lương và các quyền lợi của người lao động. Đảng Cộng sản Tây Ban Nha đóng vai trò quan trọng trong thành công của giai cấp công nhân khi đối đầu với chế độ độc tài phát xít. “Kế hoạch ổn định kinh tế” do chính quyền Franco ban hành quy định việc đóng băng tiền lương. 

Mục tiêu trước mắt của các cuộc đình công là chấm dứt chính sách này và về lâu dài là từng bước khôi phục các quyền tự do dân chủ mà Franco đã tước đoạt. Các cuộc đình công đã làm gián đoạn chiến lược “ổn định nghèo đói” của Franco — một chiến lược dựa trên việc duy trì mức lương cực thấp nhằm cung cấp nguồn lao động giá rẻ cho các tập đoàn độc quyền châu Âu. Trước nỗ lực kiểm soát tiền lương của chính phủ, các công nhân mỏ Tây Ban Nha đã tổ chức đấu tranh quyết liệt, và khi đình công kết thúc, họ giành được mức tăng lương từ 95 lên 150 peseta. Nhờ tác động lan tỏa từ phong trào này, người lao động trong các ngành công nghiệp khác, dịch vụ vận tải và nông nghiệp cũng được tăng lương.

Việc tổ chức đình công ban đầu gặp rất nhiều khó khăn do sự khét tiếng của chế độ độc tài trong việc đàn áp mọi hình thức phản kháng. Khi các thợ mỏ tại Asturias bắt đầu đình công vào tháng 4 năm 1962, Franco từ chối công nhận các cuộc đình công mà ông coi là bất hợp pháp. Ngày 7 tháng 4 năm 1962, thợ mỏ tại Nicolasa tuyên bố đình công. Phong trào nhanh chóng lan rộng khi thợ mỏ tại Baltasara đình công ngay ngày hôm sau. Tiếp đó, các cuộc đình công nổ ra tại Polio, và chỉ một tuần sau, toàn bộ thung lũng Caudal thuộc Asturias rơi vào tình trạng đình công. Đến ngày 16 tháng 4 năm 1962, phong trào lan sang Turón rồi thung lũng Nalón. 

Tại thời điểm này, khoảng 60.000 công nhân đã tham gia đình công. Khẩu hiệu mà những người đình công hô vang là: “Tăng lương toàn diện và đoàn kết với các đồng chí của chúng ta.” Đáp lại, Franco tiến hành đàn áp khốc liệt, bao gồm việc bắt giữ và đánh đập công nhân cũng như phụ nữ.

Trong bối cảnh Tây Ban Nha dưới thời Franco, đình công bị xem là tương đương với nổi loạn quân sự và bị trừng phạt nghiêm khắc. Tuy vậy, những người đình công vẫn tổ chức một cách hiệu quả, khiến phong trào mở rộng lên gần 500.000 công nhân tại 24 tỉnh và duy trì liên tục trong hơn tám tuần. Một kết quả quan trọng khác của các cuộc đình công là việc chính quyền Franco buộc phải xem xét khả năng công nhận quyền đình công của công dân Tây Ban Nha — điều này cho thấy sự mong manh của chế độ khi phe phát xít phải lùi bước và tính đến những nỗ lực chính đáng của người lao động nhằm cải thiện điều kiện sống. 

Bên cạnh đó, các công đoàn phát xít do Falange, đảng cánh hữu cầm quyền tại Tây Ban Nha, kiểm soát đã bị các nhà tổ chức đình công phớt lờ hoàn toàn, phản ánh sự mất lòng tin sâu sắc của công nhân đối với các tổ chức này. Điều này góp phần làm suy yếu nghiêm trọng, thậm chí khiến các công đoàn Falange rơi vào tình trạng tê liệt. Thay vào đó, các thợ mỏ lựa chọn tự tổ chức các ủy ban công nhân và ủy ban đình công của riêng mình, những tổ chức đã phối hợp chặt chẽ để tiến hành các cuộc đình công được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Việc hình thành các ủy ban công nhân và ủy ban đình công đã tạo ra một tinh thần đoàn kết, từ đó phát triển thành Phong trào Đối lập Công đoàn. Đảng Cộng sản Tây Ban Nha đã tận dụng phong trào này để xây dựng một tổ chức công đoàn tập trung, mở rộng cho mọi người lao động tham gia mà không phân biệt khuynh hướng chính trị hay tôn giáo. 

Yếu tố cốt lõi và quan trọng nhất của phong trào chính là sự thống nhất, thể hiện rõ lập trường của giai cấp công nhân trong việc từ chối mọi sự chia rẽ trong phong trào lao động. Một trong những chiến thuật được sử dụng để duy trì sự đoàn kết là tạo áp lực từ cộng đồng. Những công nhân không tham gia phong trào bị ném các hạt lúa mì trước cửa nhà như một hình thức chỉ trích. 

Đây là biểu tượng của sự hèn nhát, bởi lúa mì được xem là thức ăn của gà. Chính sự thống nhất này của cuộc đình công đã trở thành yếu tố then chốt, góp phần hình thành mặt trận đoàn kết của các lực lượng chống Franco sau khi các cuộc đình công kết thúc.

Cuối cùng, vào ngày 4 tháng 5, chính phủ tuyên bố tình trạng thiết quân luật tại các tỉnh. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, các thợ mỏ đã giành được thế chủ động. Ngày 21 tháng 5 năm 1962 đánh dấu cao trào của phong trào đình công, khi bốn đảng phái đối lập — từ phe quân chủ cho đến phe cộng sản — cùng nhau ký bốn tuyên bố có nội dung tương tự, cam kết đoàn kết với những người đình công và khẳng định việc tăng cường đấu tranh chống lại chế độ Franco. Đến ngày 24 tháng 5, Công báo Nhà nước chính thức chấp thuận các yêu sách của người đình công, và trong các ngày 5–6 tháng 6 năm 1962, các cuộc đình công chấm dứt với việc tăng lương được phê chuẩn.

Sau thắng lợi của phong trào đình công, các lãnh đạo phe đối lập đã gặp gỡ để tổ chức và thống nhất một cương lĩnh chung cho cuộc đấu tranh chính trị chống Franco. Đại hội phe đối lập, được tổ chức tại Munich, quy tụ 80 nhân vật chủ chốt của phe đối lập đang hoạt động trong nước và 38 đại diện của các cộng đồng lưu vong. Trong số những nhân vật nổi bật có José María Gil-Robles, cựu lãnh đạo cánh hữu thời Đệ Nhị Cộng hòa và là người đứng đầu Đảng Dân chủ Xã hội–Cơ Đốc giáo. Bên cạnh đó còn có Dionisio Ridruejo (lãnh đạo tự do), Joaquín Satrústegui (nhà tài chính và lãnh đạo Liên minh Quân chủ Tây Ban Nha), đại diện các tổ chức công nhân, phong trào Công giáo Hành động Tây Ban Nha và các nhóm Công giáo tiến bộ khác, các lãnh đạo của các đảng cộng hòa, cùng những người theo chủ nghĩa dân tộc xứ Basque và Catalonia.

Cuộc họp đã đạt được một thỏa thuận dựa trên năm điều kiện được coi là thiết yếu để khôi phục các quyền tự do dân chủ bị Franco tước đoạt. Những điều kiện này bao gồm: quyền tự do cá nhân và tự do ngôn luận; bãi bỏ kiểm duyệt của chính phủ; quyền đình công và quyền lập hội; quyền tổ chức các nhóm có chung quan điểm; và quyền tồn tại hợp pháp của các đảng phái chính trị. Các lực lượng tham dự khẳng định quyết tâm xóa bỏ chế độ độc tài và mở đường cho dân chủ. 

Chiến thắng của các thợ mỏ đánh dấu phong trào công nhân quy mô lớn đầu tiên thành công trong việc thách thức trực diện chế độ Franco và về sau đã dẫn tới việc quốc hữu hóa các mỏ than ở Tây Ban Nha, qua đó hình thành tập đoàn nhà nước Hunosa. 

Phong trào dân chủ Tây Ban Nha một phần đã bắt nguồn từ các cuộc đình công của thợ mỏ vùng Asturias — những cuộc đấu tranh đã tiếp thêm sức mạnh, động lực và niềm tin rằng chủ nghĩa phát xít tại Tây Ban Nha hoàn toàn có thể bị đánh bại.