Nguồn: East Germans protest for democracy (The Peaceful Revolution), 1988-90.
Dịch bởi: Phong trào Duy Tân.
Năm 1988, Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức) đã nằm dưới sự chi phối của Liên Xô hơn 40 năm, và Bức tường Berlin đã tồn tại gần 30 năm. Chế độ xã hội chủ nghĩa kiểm soát rất chặt chẽ, khiến quyền tự do ngôn luận và hành động của người dân bị hạn chế nghiêm ngặt. Người dân không được phép ra nước ngoài, và rất nhiều gia đình ở Đông Đức bị chia cắt với người thân sống tại Tây Đức. Trong suốt thời gian đó, những người phản đối chính quyền Đông Đức và sự kiểm soát của Liên Xô vẫn tổ chức các cuộc phản kháng nhỏ lẻ, nhưng luôn sống trong nỗi sợ bị trừng phạt bởi Stasi – lực lượng mật vụ khét tiếng của Đông Đức. Hàng nghìn người đã bỏ trốn qua Tiệp Khắc, nhưng đến năm 1989, chính quyền Đông Đức đóng cửa biên giới với nước này, khiến những người không còn đường ra đi bắt đầu vùng lên phản kháng.
Một làn sóng tổ chức và biểu tình mới xuất hiện từ năm 1988, được truyền cảm hứng từ các phong trào dân chủ đang nổi lên ở nhiều nước trong khối Liên Xô, đồng thời do sự siết chặt quản lý ngày càng rõ rệt của chính quyền. Hành động đầu tiên của làn sóng này diễn ra vào ngày 17 tháng 1 năm 1988, khi một cuộc tuần hành tưởng niệm thường niên dành cho hai nhà cách mạng Marxist ở Berlin đã biến thành một cuộc biểu tình lớn đòi nhân quyền và dân chủ. Ban đầu đây chỉ là một hoạt động tưởng niệm của người dân bình thường, nhưng khi một số người bắt đầu hô khẩu hiệu phản kháng, những người khác cũng nhập cuộc. Hơn 100 người đã bị bắt vì giương khẩu hiệu và biểu tượng bị coi là “cấp tiến”. Trong suốt năm sau đó, các cuộc biểu tình nhỏ, tuần hành, treo băng rôn và cờ Đức tiếp tục diễn ra, nhưng chưa đủ lớn để gây chú ý mạnh từ quốc tế hay khiến chính quyền thực sự lo ngại.
Tháng 5 năm 1989, cuộc bầu cử hội đồng địa phương được tổ chức. Thực chất đây chỉ là hình thức, vì năm nào cũng chỉ có một danh sách ứng cử đã được sắp đặt sẵn. Những ai không đi bầu đúng hạn sẽ bị nhân viên Stasi đến nhắc nhở trực tiếp. Tuy nhiên, trước ngày bầu cử, các nhà hoạt động đã phát tờ rơi kêu gọi người dân “bỏ phiếu không” (bằng cách ghi chữ “không” vào lá phiếu), hoặc gạch bỏ toàn bộ lá phiếu để thể hiện sự phản đối Đảng Xã hội chủ nghĩa. Hàng nghìn người đã làm như vậy. Vì thế, khi nhà chức trách công bố rằng 98,5% cử tri ủng hộ danh sách của Đảng, ai cũng hiểu rằng kết quả đã bị gian lận.
Ngày 4 tháng 9 năm 1989, sau buổi cầu nguyện hòa bình hằng tuần tại một nhà thờ ở Leipzig, người dân bắt đầu tổ chức các cuộc mít-tinh và biểu tình phản đối chính quyền Đông Đức. Với niềm tin rằng Giáo hội Tin Lành đứng về phía họ và sẽ cố gắng bảo vệ họ, các cuộc biểu tình này dần trở thành hoạt động thường xuyên đi kèm với các buổi cầu nguyện, ngày càng đông người tham gia và được tổ chức bài bản hơn.
Phong trào nhanh chóng lan rộng ra khắp cả nước, và các cuộc tụ tập hằng tuần này được gọi là “Biểu tình tối thứ Hai”. Chỉ một tháng sau cuộc biểu tình đầu tiên, số người tham gia đã tăng từ vài trăm lên 70.000. Một tuần sau đó là 120.000 người. Tuần kế tiếp, riêng tại Leipzig đã có 320.000 người xuống đường, đồng thời các cuộc biểu tình cũng diễn ra tại nhiều nhà thờ trên khắp cả nước. Đây là giai đoạn mà các nhóm phản kháng nhận được đủ sự ủng hộ của quần chúng để công khai quan điểm và tài liệu của mình.
Nhiều tổ chức như Sáng kiến vì Hòa bình và Nhân quyền, Diễn đàn Mới, Dân chủ Ngay bây giờ, và Thức tỉnh Dân chủ đã liên kết với nhau để hỗ trợ và tổ chức phong trào đang lớn mạnh. Họ cùng công bố tài liệu mang tên “Sáng kiến ’89”, trình bày tầm nhìn về một nước Đức thống nhất và dân chủ. Trong thời gian này, còn có nhiều hình thức phản kháng khác như tuyệt thực trong các nhà tù.
Ngày 4 tháng 11, hơn một triệu người tụ tập tại Đông Berlin, hô khẩu hiệu, hát và giương biểu ngữ, kêu gọi chấm dứt chế độ xã hội chủ nghĩa. Ngày 9 tháng 11, chính quyền Đông Đức tuyên bố mở cửa biên giới, cho phép người dân tự do đi lại ra vào đất nước. Trong những ngày sau đó, người dân dùng búa tạ đập phá Bức tường Berlin, và bức tường này dần bị tháo dỡ trong những tháng tiếp theo. Khi rào cản giữa Đông và Tây Đức biến mất, nhiều quan chức Đông Đức đồng loạt từ chức, vừa để phản đối chế độ cũ, vừa hòa vào làn sóng dân chủ. Tháng 12, người dân chiếm giữ một cách hòa bình các trụ sở của Stasi trên khắp cả nước, chính thức giành lại quyền quản lý xã hội theo hướng dân chủ. Khi biên giới được mở, người Đông Đức đổ sang Tây Đức và tiếp tục biểu tình. Tháng 12 năm 1989, lãnh đạo Đảng Xã hội chủ nghĩa Thống nhất, Egon Krenz, từ chức và bản thân đảng này cũng tan rã. Tháng 3 năm 1990, cuộc bầu cử dân chủ đa đảng đầu tiên được tổ chức. Các cuộc biểu tình chấm dứt, vì mục tiêu của phong trào đã hoàn toàn đạt được.