Bản Tiếng Anh: Understanding Fiscal Policy’s Multiplier Effect on Economic Growth

Tác giả: Nhóm biên tập Investopedia

Biên tập: Caitlin Clarke

Kiểm soát thông tin: Kimberly Overcast

Dịch bởi: Phong trào Duy Tân

1. Những điểm chính

• Những thay đổi trong chính sách tài khóa có thể tạo ra hiệu ứng số nhân đối với tăng trưởng hoặc suy giảm kinh tế.
• Chi tiêu của chính phủ và điều chỉnh thuế có thể tác động không tương xứng đến tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của một quốc gia.
• Hiệu ứng số nhân dương xuất hiện khi chi tiêu công tạo ra thu nhập kinh tế lớn hơn trong toàn bộ nền kinh tế.
• Hiệu ứng số nhân đôi khi không phát huy tác dụng nếu người tiêu dùng tiết kiệm thay vì chi tiêu phần thu nhập tăng thêm.
• Chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ có thể được kết hợp để ứng phó hiệu quả với các thách thức kinh tế.

2. Nội dung

Chính sách tài khóa quy định cách thức chính phủ chi tiêu và đánh thuế nhằm duy trì và ổn định nền kinh tế quốc gia. Một sự thay đổi trong chính sách tài khóa có thể tạo ra hiệu ứng số nhân lan tỏa trong toàn bộ nền kinh tế. Bất kỳ sự gia tăng hoặc cắt giảm chi tiêu công, cũng như những thay đổi trong chính sách thuế, đều có thể tác động đến chi tiêu, sản xuất và đầu tư, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hoặc gây ra suy thoái.

Hiệu ứng số nhân đề cập đến tác động không tương xứng của chi tiêu chính phủ đối với GDP của một quốc gia. Các nhà kinh tế học và các nhà hoạch định chiến lược kinh doanh thường ước tính quy mô tiềm năng của hiệu ứng số nhân nhằm dự báo mức độ tác động của những thay đổi trong chi tiêu công hoặc thuế suất. Việc hiểu rõ hiệu ứng này hỗ trợ quá trình hoạch định tài chính và đánh giá chính sách kinh tế.

3. Hiểu về hiệu ứng số nhân

Chi tiêu của chính phủ và thuế suất là hai cơ chế chủ yếu của chính sách tài khóa. Chính phủ có thể vay vốn và chi tiêu cho các dự án công như cầu đường và cao tốc, hoặc hoàn trả tiền cho người nộp thuế thông qua giảm thuế hoặc hoàn thuế.

Trong cả hai trường hợp, kết quả chung là lượng tiền trong nền kinh tế tăng lên. Điều này dẫn đến nhu cầu đối với hàng hóa và dịch vụ gia tăng, tiếp theo là sản xuất tăng để đáp ứng nhu cầu đó. Sản xuất tăng đòi hỏi tuyển dụng thêm lao động, qua đó tạo ra thu nhập lớn hơn để tiếp tục chi tiêu cho hàng hóa và dịch vụ.

Việc tác động đến hoạt động kinh tế thông qua chính sách tài khóa là một nguyên lý cốt lõi của kinh tế học Keynes.

4. Cách đo lường hiệu ứng số nhân trong chính sách tài khóa

Hiệu ứng số nhân có thể nhận bất kỳ giá trị nào lớn hơn 1, ngoại trừ những trường hợp hiếm hoi khi cơ chế này không phát huy tác dụng. Khi hiệu ứng số nhân là dương, điều đó có nghĩa là lượng thu nhập được tạo ra trong nền kinh tế lớn hơn khoản tiền mà chính phủ bơm vào ban đầu.

Ví dụ, nếu hệ số số nhân bằng 3, thì mỗi 1 đô la kích thích sẽ dẫn đến mức tăng 3 đô la trong tổng thu nhập của nền kinh tế.

Khoản chi tiêu kích thích của chính phủ cuối cùng sẽ được chuyển hóa thành gia tăng tiêu dùng và chi tiêu của cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp. Người tiêu dùng mua nhiều hàng hóa hơn, còn doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất và tuyển dụng thêm lao động. GDP tăng lên. Do đó, chính sách tài khóa tạo ra hiệu ứng số nhân đối với nền kinh tế.

5. Vì sao hiệu ứng số nhân đôi khi không phát huy tác dụng

Hiệu ứng số nhân là chỉ báo phản ánh mức độ hiệu quả của chính sách tài khóa. Khi chính phủ phê chuẩn cắt giảm thuế, khoản tiền tăng thêm sẽ trực tiếp đến tay người tiêu dùng. Tuy nhiên, các chính sách kích thích thường được ban hành để ứng phó với những điều kiện kinh tế bất lợi. Trong bối cảnh đó, người tiêu dùng có thể tiết kiệm khoản tiền tăng thêm hoặc dùng để trả nợ, do họ cảm thấy thiếu an toàn về việc làm.

Nếu một bộ phận đủ lớn người dân không chi tiêu khoản thu nhập bất ngờ này, thì chính sách cắt giảm thuế sẽ không tạo ra tác động như kỳ vọng đối với GDP. Đây là dấu hiệu của một môi trường giảm phát.

6. Vai trò của chính sách tiền tệ như một phương án thay thế

Trong trường hợp này, các nhà hoạch định chính sách có thể kích thích nền kinh tế thông qua chính sách tiền tệ, thay vì dựa vào chính sách tài khóa.

Chính sách tiền tệ do Cục Dự trữ Liên bang hoặc một ngân hàng trung ương tương tự điều hành, chứ không do các quan chức chính phủ được bầu trực tiếp quyết định. Ngân hàng trung ương có quyền nới lỏng hoặc thắt chặt cung tiền, qua đó khiến chi phí vay vốn trở nên rẻ hơn hoặc đắt hơn.

Chi phí vay thấp hơn sẽ khuyến khích chi tiêu, cả từ người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp.

Trong một số trường hợp, cần phải kết hợp chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ để ứng phó hiệu quả với khủng hoảng kinh tế. Điều này đã xảy ra trong khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007–2008, khi Cục Dự trữ Liên bang, Bộ Tài chính Hoa Kỳ và Quốc hội Hoa Kỳ cùng can thiệp nhằm ngăn chặn sự sụp đổ của nền kinh tế.

7. Hiểu về hiệu ứng số nhân âm

Hiệu ứng đối lập với hiệu ứng số nhân là hiện tượng được gọi là hiệu ứng số nhân âm.

Cụ thể, việc cắt giảm chi tiêu của chính phủ có thể làm GDP giảm với mức độ lớn hơn khoản chi tiêu bị cắt giảm. Chẳng hạn, việc bãi bỏ một chương trình liên bang có thể làm giảm đơn đặt hàng đối với các doanh nghiệp cung ứng cho chính phủ, đồng thời làm giảm số lượng việc làm được tài trợ trực tiếp hoặc gián tiếp từ các chương trình của chính phủ. Đến lượt mình, các doanh nghiệp này sẽ giảm sản xuất, còn người lao động của họ sẽ giảm chi tiêu; những thay đổi này tiếp tục lan tỏa trong toàn bộ nền kinh tế.

8. Doanh nghiệp tư nhân có thể tạo ra hiệu ứng số nhân trong nền kinh tế hay không?

Chắc chắn là có. Các doanh nghiệp tư nhân có thể tạo ra hiệu ứng số nhân. Chẳng hạn, Amazon tuyển dụng khoảng 950.000 lao động tại các kho hàng ở nhiều thành phố và thị trấn trên khắp Hoa Kỳ.⁽¹⁾ Trong mỗi cộng đồng đó, việc làm mới tạo ra nhu cầu đối với hàng hóa và dịch vụ, từ đó dẫn đến sự hình thành của các doanh nghiệp và dịch vụ mới nhằm đáp ứng nhu cầu này.

Tuy nhiên, không một thực thể tư nhân nào có thể sánh được với chính phủ về quy mô và sức mạnh chi tiêu.

Năm 2021, Moody’s Analytics đã xem xét hiệu ứng số nhân của các cấu phần chi tiêu chính phủ chủ chốt. Kết quả đánh giá cho thấy việc mở rộng Tín dụng Thuế Trẻ em (Child Tax Credit) riêng lẻ đã tạo ra hiệu ứng số nhân 1,25 đối với GDP trong quý I năm 2021; việc tăng chi cho Chương trình Hỗ trợ Dinh dưỡng Bổ sung (Supplemental Nutrition Assistance Program) đã thúc đẩy GDP với hệ số số nhân 1,61 trong cùng kỳ; và việc gia tăng chi tiêu quốc phòng tạo ra hiệu ứng số nhân 1,24.⁽²⁾

9. Hiệu ứng số nhân phát huy tác dụng trong những loại chính sách tài khóa nào?

Một số chính sách tài khóa hiệu quả hơn những chính sách khác. Hiệu ứng số nhân là một cách tiếp cận nhằm đo lường mức độ hiệu quả đó.

Một chương trình chi tiêu của chính phủ có thể kém hiệu quả hơn dự kiến, do doanh nghiệp không thể hoặc không sẵn sàng mở rộng sản xuất và tuyển dụng ở mức như kỳ vọng, hoặc do nhu cầu tăng lên làm lạm phát gia tăng.⁽³⁾

Trong mọi trường hợp, tranh luận về chi tiêu công không bao giờ chỉ xoay quanh hiệu ứng số nhân, mà còn liên quan đến chính trị và các vấn đề xã hội.

Chẳng hạn, hoàn toàn có khả năng việc cắt giảm thuế cho 10% người giàu nhất tạo ra hiệu ứng số nhân tương đương với việc cấp tín dụng thuế cho các bậc cha mẹ thuộc tầng lớp trung lưu và thu nhập thấp có con nhỏ, nếu hai chính sách này có cùng chi phí ngân sách. Cả hai đều dẫn đến gia tăng nhu cầu đối với hàng hóa và dịch vụ, cũng như gia tăng đầu tư của doanh nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu đó.

Ở giai đoạn này, tranh luận chủ yếu xoay quanh việc sử dụng ngân sách nhà nước như thế nào cho phù hợp và mức độ công bằng của chính sách thuế.

10. Hiệu ứng số nhân trong mô hình Keynes là gì?

Nhà kinh tế học có ảnh hưởng lớn John Maynard Keynes đã giới thiệu khái niệm hiệu ứng số nhân trong tác phẩm xuất bản năm 1936 của ông, The General Theory of Employment, Interest, and Money.

Keynes cho rằng chi tiêu của chính phủ tất yếu tạo ra hiệu ứng số nhân, bất kể khoản chi đó được sử dụng vào mục đích gì. Chính phủ có thể xây dựng một con đập, lấp một vùng đầm lầy, hoặc thậm chí ném tiền ra khỏi cửa sổ tại Đồi Capitol; trong mọi trường hợp, kết quả đều giống nhau: lượng tiền tăng lên trong nền kinh tế sẽ tạo ra nhiều tiền hơn nữa trong chính nền kinh tế đó.

Tuy nhiên, quan điểm này đã phần nào bị phản biện bởi các nhà kinh tế khác, những người cho rằng chi tiêu công gia tăng đồng nghĩa với việc phải tăng thuế để tài trợ cho khoản chi đó. Thuế cao hơn sẽ làm suy giảm hiệu ứng số nhân, do hạn chế khả năng chi tiêu.

11. Kết luận

Việc thực thi chính sách tài khóa có thể tạo ra hiệu ứng số nhân. Điều này xảy ra khi những thay đổi trong chi tiêu hoặc thuế của chính phủ tạo ra tác động lan tỏa, chẳng hạn như thay đổi trong chi tiêu của người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Khi hiệu ứng số nhân là dương và lớn hơn 1, điều đó có nghĩa là mỗi đô la chi tiêu của chính phủ tạo ra nhiều hơn 1 đô la thu nhập bổ sung trong nền kinh tế. Ngược lại, chính sách cắt giảm thuế sẽ không đạt được tác động mong muốn đối với GDP nếu một bộ phận đủ lớn người dân không chi tiêu khoản tiền đó.

Chú thích:

(1) The Philadelphia Inquirer. “Warehouse jobs-recently thought of as jobs for the future-are suddenly ones few workers want.” (“Các công việc kho bãi—từng được coi là công việc của tương lai—nay đột ngột trở thành những vị trí mà rất ít người lao động muốn đảm nhận.”)

(2) Moody’s Analytics. “The Biden Fiscal Rescue Package: Light on the Horizon.” (“Gói cứu trợ tài khóa của chính quyền Biden: Ánh sáng ở cuối đường hầm.”)

(3) Exploring Economics. “What is the fiscal multiplier and why is it so controversial?” (“Hệ số nhân tài khóa là gì và vì sao nó gây nhiều tranh cãi?”)