198 phương thức bất bạo động
Bản tiếng Anh: The Methods of Nonviolent Protest and Persuasion, Global Nonviolent Action Database.
Dịch bởi: Phong trào Duy Tân
Học giả Gene Sharp đã khảo cứu hàng nghìn trường hợp đấu tranh bất bạo động và hệ thống hóa 198 phương thức khác nhau được sử dụng trong các bối cảnh đó. Có thời điểm, ông gọi các phương thức này là “vũ khí” nhằm nhấn mạnh rằng chúng được vận dụng trong những tình huống xung đột. Danh mục này cùng các ví dụ lịch sử minh họa cho từng phương thức được trình bày trong tác phẩm năm 1973 của ông, The Politics of Nonviolent Action.
Sharp phân loại các phương thức thành ba nhóm lớn: (i) phản kháng, (ii) bất hợp tác, và (iii) can thiệp; sau đó tiếp tục chia nhỏ mỗi nhóm thành các tiểu loại.
Các phương thức can thiệp thường đối đầu trực diện với đối phương hơn. Trong khi đó, bất hợp tác trong nhiều trường hợp có thể ít căng thẳng hơn, không nhất thiết va chạm ngay lập tức. Tuy vậy, cả hai cách này đều có thể tạo sức ép mạnh, đến mức khiến đối phương không thể tiếp tục cai trị hay thực hiện chính sách như trước.
Nhóm còn lại — mà Gene Sharp gọi là “phản kháng và thuyết phục” — bao gồm những cách làm nhẹ nhàng hơn, ít đối đầu hơn. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng vô hại. Trong một số bối cảnh, chẳng hạn những chế độ kiểm soát chặt chẽ, ngay cả các hành động tưởng chừng ôn hòa này cũng có thể bị xem là mối đe dọa nghiêm trọng, và vì thế vẫn bị phản ứng quyết liệt.
Cơ sở dữ liệu này sử dụng phân loại 198 phương thức của Gene Sharp. Ông thừa nhận rằng một số phương thức có thể được xếp vào nhóm khác tùy hoàn cảnh, vì vậy phân loại này không nên được hiểu là cứng nhắc. Do tên gọi của một số phương thức không tự thân hiển nhiên, người biên soạn đã diễn giải một số thuật ngữ—thường dựa trên chính cách dùng của Sharp. Tư liệu được trích từ The Politics of Nonviolent Action: Part One, Power and Struggle (Boston: Porter Sargeant Publishers, 1973). Mọi sai sót trong diễn giải, nếu có, thuộc trách nhiệm của người biên soạn.
Các phương thức bổ sung: Trong quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu, chúng tôi xác định thêm một số phương thức ngoài danh mục 198 của Sharp. Những phương thức này có thể gây tranh luận; người đọc khi gặp chúng trong các trường hợp nghiên cứu nên quay lại trang này để xem lập luận bổ sung cho việc đưa chúng vào danh mục. — George Lakey, 20/8/2011.
Một câu hỏi là các phương thức bất bạo động nên được sử dụng như thế nào. Phương thức (method) khác gì với chiến dịch (strategy) và chiến thuật (tactics)? Trong chính trị bất bạo động, strategy (chiến lược), methods (phương thức) và tactics (chiến thuật) là ba cấp độ khác nhau nhưng gắn chặt với nhau. Chiến lược trả lời câu hỏi muốn đạt mục tiêu gì và bằng con đường tổng thể nào. Phương thức là những hình thức hành động được lựa chọn để thực hiện chiến lược đó, như biểu tình, tẩy chay, bất hợp tác hay can thiệp bất bạo động. Chiến thuật là cách triển khai cụ thể các phương thức trong từng thời điểm và bối cảnh: ở đâu, khi nào, với ai, theo cách nào. Một chiến lược đúng cần được hỗ trợ bởi các phương thức phù hợp, và chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai bằng những chiến thuật khôn ngoan. — Phong trào Duy Tân, 1/2/2026.
Chú thích của Phong trào Duy Tân: Các ví dụ cho từng phương thức cụ thể, sau khi được dịch ra bản tiếng Việt, sẽ được đính kèm đường dẫn vào tên của chiến thuật.
I. CÁC PHƯƠNG THỨC PHẢN KHÁNG VÀ THUYẾT PHỤC BẤT BẠO ĐỘNG
A. Tuyên bố chính thức
1- Tụ họp – diễn thuyết
2- Thư phản đối hoặc ủng hộ
3- Tuyên bố của tổ chức và định chế
4- Tuyên bố công khai có chữ ký
5- Tuyên bố truy tố và ý định
6- Kiến nghị tập thể/đại chúng
B. Truyền thông tới công chúng rộng rãi
7- Khẩu hiệu, biếm họa, biểu tượng
8- Băng rôn, áp phích, thông điệp trưng bày
9- Tờ rơi, tập sách, sách
10- Báo chí và tạp chí
11- Ghi âm, phát thanh, truyền hình
12- Viết chữ trên trời và trên mặt đất
C. Đại diện nhóm
13- Phái đoàn
14- Trao giải giả định
15- Vận động hành lang theo nhóm
16- Gác trực (picketing)
17- Bầu cử giả định
D. Hành vi công cộng mang tính biểu tượng
18- Trưng bày cờ và màu sắc biểu tượng
19- Đeo biểu tượng
20- Cầu nguyện và nghi lễ
21- Trao vật phẩm biểu tượng
22- Cởi bỏ y phục phản kháng
23- Phá hủy tài sản của chính mình
24- Ánh sáng biểu tượng
25- Trưng bày chân dung
26- Dùng sơn như phản kháng
27- Biển hiệu và tên gọi mới
28- Âm thanh biểu tượng
29- Tái chiếm mang tính biểu tượng
30- Cử chỉ thô lỗ
E. Gây áp lực lên cá nhân
31- “Đeo bám” quan chức
32- Chế giễu quan chức
33- Giao lưu thân thiện
34- Thức canh
F. Kịch và âm nhạc
35- Tiểu phẩm hài và trò đùa
36- Biểu diễn kịch và âm nhạc
37- Hát
G. Diễu hành
38- Tuần hành
39- Diễu hành đường phố
40- Diễu hành tôn giáo
41- Hành hương
42- Đoàn xe
H. Tưởng niệm người đã khuất
43- Tang lễ chính trị
44- Tang lễ giả định
45- Tang lễ biểu dương
46- Tưởng niệm tại nơi an táng
I. Tụ họp công cộng
47- Tụ họp phản đối/ủng hộ
48- Hội họp phản kháng
49- Hội họp phản kháng trá hình
50- Lớp học chuyên đề (teach-in)
J. Rút lui và khước từ
51- Bỏ họp
52- Im lặng
53- Khước từ danh dự
54- Quay lưng
II. CÁC PHƯƠNG THỨC BẤT HỢP TÁC
A. Bất hợp tác xã hội
Tẩy chay cá nhân
055- Tẩy chay xã hội
056- Tẩy chay xã hội có chọn lọc
057- Bất hành động kiểu Lysistrata
058- Khai trừ
059- Cấm vận giáo hội
Không hợp tác với sự kiện, tập tục, định chế xã hội
060- Đình chỉ hoạt động xã hội và thể thao
061- Tẩy chay sinh hoạt xã hội
062- Bãi khóa sinh viên
063- Bất tuân xã hội
064- Rút khỏi các định chế xã hội
Rút khỏi hệ thống xã hội
065- Ở nhà
066- Bất hợp tác cá nhân toàn diện
067- “Di tản” của người lao động
068- Nơi trú ẩn
069- Biến mất tập thể
070- Di cư phản kháng (hijrat)
B. Bất hợp tác kinh tế: Tẩy chay
Hành động của người tiêu dùng
071- Tẩy chay tiêu dùng
072- Không tiêu thụ hàng bị tẩy chay
073- Chính sách thắt lưng buộc bụng
074- Giữ tiền thuê nhà
075- Từ chối cho thuê
076- Tẩy chay tiêu dùng cấp quốc gia
077- Tẩy chay tiêu dùng quốc tế
Hành động của người lao động và nhà sản xuất
078- Tẩy chay của công nhân
079- Tẩy chay của nhà sản xuất
Hành động của trung gian
080- Tẩy chay của nhà cung ứng và khâu xử lý
Hành động của chủ sở hữu và quản lý
081- Tẩy chay của thương nhân
082- Từ chối cho thuê/bán tài sản
083- Đóng cửa (lockout)
084- Từ chối hỗ trợ công nghiệp
085- “Tổng đình công” của thương nhân
Hành động của người nắm giữ nguồn lực tài chính
086- Rút tiền gửi ngân hàng
087- Từ chối nộp phí, lệ phí
088- Từ chối trả nợ/lãi
089- Cắt đứt vốn và tín dụng
090- Từ chối nộp ngân sách
091- Từ chối tiền của chính phủ
Hành động của chính phủ
092- Cấm vận trong nước
093- Đưa thương nhân vào danh sách đen
094- Cấm vận người bán quốc tế
095- Cấm vận người mua quốc tế
096- Cấm vận thương mại quốc tế
C. Bất hợp tác kinh tế: Đình công
Đình công biểu tượng
097- Đình công phản kháng
098- Bỏ việc chớp nhoáng
Đình công nông nghiệp
099- Đình công nông dân
100- Đình công lao động nông trại
Đình công theo nhóm đặc thù
101- Từ chối lao động cưỡng bức
102- Đình công tù nhân
103- Đình công theo ngành nghề
104- Đình công chuyên nghiệp
Đình công công nghiệp thông thường
105- Đình công cơ sở
106- Đình công ngành
107- Đình công cảm thông
Đình công hạn chế
108- Đình công chi tiết
109- Đình công “đệm”
110- Đình công giảm tốc
111- Làm việc đúng quy định
112- Báo ốm tập thể
113- Đình công bằng từ chức
114- Đình công hạn chế
115- Đình công có chọn lọc
Đình công đa ngành
116- Đình công tổng quát
117- Tổng đình công
Kết hợp đình công và đóng cửa kinh tế
118- Hartal
119- Đóng băng kinh tế
D. Bất hợp tác chính trị
Khước từ thẩm quyền
120- Ngừng/thu hồi sự trung thành
121- Từ chối ủng hộ công khai
122- Tuyên truyền kêu gọi kháng cự
Bất hợp tác của công dân với chính phủ
123- Tẩy chay cơ quan lập pháp
124- Tẩy chay bầu cử
125- Tẩy chay việc làm/chức vụ nhà nước
126- Tẩy chay cơ quan/đơn vị nhà nước
127- Rút khỏi cơ sở giáo dục nhà nước
128- Tẩy chay định chế do nhà nước bảo trợ
129- Từ chối hỗ trợ lực lượng thực thi
130- Gỡ bỏ biển hiệu/dấu mốc của mình
131- Từ chối chấp nhận quan chức được bổ nhiệm
132- Từ chối giải thể định chế hiện hữu
Phương án thay thế sự tuân phục
133- Tuân thủ miễn cưỡng/chậm chạp
134- Bất tuân khi không có giám sát trực tiếp
135- Bất tuân đại chúng
136- Bất tuân trá hình
137- Từ chối giải tán tụ họp
138- Ngồi chiếm chỗ
139- Bất hợp tác với nghĩa vụ quân sự và trục xuất
140- Ẩn náu, trốn thoát, danh tính giả
141- Bất tuân dân sự đối với luật “bất chính danh”
Hành động của nhân sự chính phủ
142- Từ chối hỗ trợ có chọn lọc
143- Phong tỏa tuyến mệnh lệnh và thông tin
144- Trì hoãn và cản trở
145- Bất hợp tác hành chính tổng quát
146- Bất hợp tác tư pháp
147- Kém hiệu quả có chủ ý/bất hợp tác có chọn lọc của lực lượng thực thi
148- Binh biến
Hành động của chính quyền trong nước
149- Lách luật bán hợp pháp và trì hoãn
150- Bất hợp tác của đơn vị chính quyền cấu thành
Hành động của chính phủ quốc tế
151- Thay đổi đại diện ngoại giao
152- Trì hoãn/hủy sự kiện ngoại giao
153- Từ chối công nhận ngoại giao
154- Cắt đứt quan hệ ngoại giao
155- Rút khỏi tổ chức quốc tế
156- Từ chối tư cách thành viên
157- Khai trừ khỏi tổ chức quốc tế
III. CÁC PHƯƠNG THỨC CAN THIỆP BẤT BẠO ĐỘNG
A. Can thiệp tâm lý
158- Tự phơi nhiễm với thời tiết
159- Nhịn ăn (áp lực đạo đức, tuyệt thực, nhịn ăn kiểu satyagraha)
160- Phiên tòa đảo ngược
161- Quấy nhiễu bất bạo động
B. Can thiệp vật lý
162- Ngồi chiếm chỗ (sit-in)
163- Đứng chiếm chỗ
164- Đi xe chiếm chỗ
165- Lội chiếm chỗ
166- Tụ tập dòng chảy
167- Cầu nguyện chiếm chỗ
168- Đột kích bất bạo động
169- Không kích bất bạo động
170- Xâm nhập bất bạo động
171- Can thiệp xen ngang bất bạo động
172- Cản trở bất bạo động
173- Chiếm đóng bất bạo động
C. Can thiệp xã hội
174- Thiết lập khuôn mẫu xã hội mới
175- Quá tải cơ sở vật chất
176- Dừng xe chiếm chỗ
177- Phát biểu chiếm chỗ
178- Sân khấu du kích
179- Định chế xã hội thay thế
180- Hệ thống truyền thông thay thế
D. Can thiệp kinh tế
181- Đình công đảo chiều
182- Đình công ở lại
183- Chiếm đất bất bạo động
184- Thách thức phong tỏa
185- Làm giả có động cơ chính trị
186- Mua trước để ngăn chặn
187- Tịch thu tài sản
188- Xả bỏ
189- Bảo trợ có chọn lọc
190- Thị trường thay thế
191- Hệ thống vận tải thay thế
192- Định chế kinh tế thay thế
E. Can thiệp chính trị
193- Quá tải hệ thống hành chính
194- Công khai danh tính điệp viên mật
195- Tự tìm cách bị giam giữ
196- Bất tuân dân sự đối với luật “trung lập”
197- Tiếp tục làm việc không hợp tác
198- Chủ quyền kép và chính quyền song song
Phương thức bổ sung (sau danh mục của Sharp):
199- Giam giữ bất bạo động