Bản tiếng Anh: How We Win: A Guide to Nonviolent Direct Action Campaigning.

Tác giả: George Lakey

Dịch giả: Nguyễn Huy Vũ

Chương 12: Logic của hành động và thế giới đầy thú vị của chiến thuật

Đối thoại với Daniel Hunter

George Lakey: Với tôi, một trong những điều thú vị nhất của hoạt động xã hội là nghĩ ra những cách hành động sáng tạo.

Daniel Hunter: Đúng vậy! Tôi rất yêu các hành động. Chúng là cách thể hiện công khai sức mạnh chính trị mà chúng ta xây dựng trong các chiến dịch — hoặc ít nhất, chúng sẽ là như vậy nếu ta làm đúng cách.

George: “Làm đúng cách” là sao?

Daniel: Trong một thời gian dài, tôi đã huấn luyện mọi người về khái niệm gọi là “logic của hành động”.
Nói đơn giản, đó là việc: một hành động có dễ hiểu hay không đối với người đứng ngoài nhóm của bạn.

Khi ta tổ chức một hành động, người không tham gia — chỉ đứng xem — cũng phải hiểu được thông điệp. Lý tưởng nhất là họ vẫn nắm được ý nghĩa của hành động ngay cả khi không có biểu ngữ hay tờ rơi giải thích.

George: Theo anh, đâu là một ví dụ thật sự rõ ràng cho “logic của hành động”?

Daniel: Lấy một ví dụ gần đây hơn: chiến dịch National Black Mama’s Bail Out Day (Ngày toàn quốc bảo lãnh tại ngoại cho các bà mẹ da đen). Đây là một phần trong nỗ lực rộng lớn nhằm tháo gỡ hệ thống giam giữ hàng loạt. Nhưng họ tập trung vào một điểm then chốt: tiền bảo lãnh tại ngoại — thứ khiến nước Mỹ vận hành như một “nhà tù cho người nghèo”.
Có tội hay không không quan trọng: nếu không có tiền, bạn không được ra tù.

Vì vậy, vào tuần trước Ngày của Mẹ, nhóm này đã gây quỹ để trả tiền bảo lãnh cho các phụ nữ đang bị giam.
Đó không phải là một màn trình diễn hay chiêu trò mang tính tượng trưng. Hành động ấy thực sự thay đổi cuộc đời của con người.

George: Ở tất cả những ví dụ này, người ngoài cuộc đều có thể dễ dàng hiểu được logic của hành động.
Không được làm muối? → Ta cứ làm muối.
Không được xem tài liệu để biết chuyện gì đang diễn ra trong “nền dân chủ” của mình? → Ta tự đi lấy tài liệu.
Không được thu gom rác? → Ta tự gom, rồi chỉ ra ai mới là người phải chịu trách nhiệm.
Một hệ thống bất công trừng phạt người nghèo vì họ không có tiền? → Ta gây quỹ để đưa họ ra khỏi tù.

Người quan sát có thể chưa đồng ý với các nhà hoạt động ngay lập tức, nhưng chắc chắn họ sẽ bị buộc phải suy nghĩ.
Điều này rất khác với một cuộc tuần hành hay mít-tinh thông thường.
Logic của hành động là “cho thấy”, chứ không phải “giải thích”.

Daniel: Chính xác. Bạn nhận ra “logic của hành động” khi chỉ nhìn vào là hiểu ngay.
Đáng tiếc là nhiều nhà hoạt động lại quen dùng những hình thức như tuần hành, mít-tinh, phong tỏa… chỉ vì đó là thứ họ đã biết, dù những cách ấy không hề có ý nghĩa với người ngoài.

Ví dụ tôi nhớ nhất về một hành động không có logic là tại Đại hội Toàn quốc của Đảng Cộng hòa năm 2000.
Sau khi đại hội bắt đầu, tôi thấy khoảng 50 người biểu tình tụ tập ở một ngã tư đông xe cộ, cách nơi họp chừng mười dãy phố. Bất ngờ, họ tràn xuống đường, ngồi bệt xuống và chặn toàn bộ xe đang chạy.

Một tài xế tức giận bước xuống và hỏi:
“Vì sao các anh chặn đường tôi đi làm?”

Một người biểu tình trả lời:
“Để làm tê liệt đại hội.”

Người tài xế đỏ mặt:
“Tôi cũng ghét đám Cộng hòa trong kia. Nhưng tôi đang phải đi làm! Các anh chặn người dân bình thường chứ có chặn họ đâu! Cho tôi đi qua!”

Yêu cầu đó bị từ chối. Người phụ nữ quay đi và lẩm bẩm:
“Bắt hết bọn họ đi.”

Hành động ấy không có ý nghĩa gì đối với những người bị chặn — và thực ra là với bất kỳ ai — ngoại trừ chính nhóm biểu tình.
Việc chặn những người dân Philadelphia đang vội đi làm hay đón con ở nhà trẻ thì liên quan gì đến việc Đảng Cộng hòa ủng hộ bất công?

George: Ở những ví dụ vừa rồi, chúng ta nói nhiều về việc logic của hành động giúp thể hiện tầm nhìn — xã hội và giá trị mà bạn mong muốn. Nhưng logic của hành động cũng có thể dùng để chỉ ra điều bạn không chấp nhận.

Chẳng hạn, một nhóm bảo vệ quyền của người nhập cư đã chặn các xe buýt chở người bị giam của ICE.
Ở Anh, các thành viên Greenpeace đã leo lên đỉnh một đống than tại nhà máy điện, chuẩn bị ở lì trên đó nhiều ngày liền để phản đối điện than.

Một nhóm phản đối việc súng trường tấn công tự động được bán tràn lan đã tổ chức một “die-in” — họ nằm xuống tại một địa điểm mà ai nhìn vào cũng hiểu thông điệp: bạo lực súng đạn dẫn tới cái chết.
Khi các quan chức gọi hành động đó là “tội phạm” và mở phiên tòa, hàng chục người ủng hộ đã kéo đến tòa, giơ biển “Bạn quên tôi rồi”, yêu cầu bắt cả họ luôn.

Các công nhân công đoàn, khi bị tòa án cấm biểu tình trước một nhà máy đang đình công, đã nằm chắn ngay lối vào, nơi công nhân thay thế đi qua. Họ đặt cơ thể mình sát đến mức muốn vào làm thì phải bước qua người khác — qua đó buộc mọi người phải đối diện với nỗi đau mà việc dùng lao động thay thế gây ra.

Trong một chiến dịch thành công nhằm buộc công ty giao thông SEPTA ngừng phát hành vé ghi “nam” và “nữ”, các nhà hoạt động chuyển giới đã chọn ga trung chuyển đông đúc nhất vào giờ cao điểm. Ngay giữa nhà ga, họ tổ chức một buổi biểu diễn mang tên “SEPTA Is a Drag (SEPTA thật tệ)” — vừa công khai, vừa không thể làm ngơ.

Daniel: Tôi đặc biệt thích những hành động mà logic của nó dựa trên một hình dung về tương lai. Điều này rất quan trọng, vì giới tinh hoa sẽ không tự nghĩ ra tương lai ấy thay cho chúng ta. Chúng ta phải tự tạo ra hình ảnh về xã hội mà mình muốn thấy.

Một nguồn lớn cho các chiến thuật sáng tạo là bắt đầu từ câu hỏi: nhóm của bạn thực sự muốn điều gì? Rồi lấy một phần của tầm nhìn đó và biến nó thành hành động cụ thể.

Ví dụ, nếu nhóm bạn tin rằng những khu đất trống trong thành phố — đang bị giữ lại để đầu cơ — lẽ ra nên được dùng để trồng rau cho người nghèo sống quanh đó, thì hãy làm đúng như vậy. Ở New York, các nhà hoạt động đã trồng vườn trên đất bỏ hoang và bảo vệ những khu vườn ấy trước nỗ lực thu hồi của chính quyền.

George: Rất nhiều khi, bạn hoàn toàn có thể cho thấy điều mình muốn bằng chính hành động.
Những người phản đối giam giữ hàng loạt đã dựng một ngôi trường giả trên khu đất dự kiến xây nhà tù mới.
Những người đòi bảo vệ quyền thuê nhà đã tổ chức một buổi ngủ cùng nhau (“sleep-in”): các gia đình có cả trẻ em mặc đồ ngủ, mang theo đồ đạc, đến ngủ ngay trong Tòa thị chính.
Cộng đồng LGBTQ đã tổ chức những đám cưới tập thể ở quảng trường công cộng, có cả các giáo sĩ đứng ra chủ trì.

Ở Anh, một nhóm phụ nữ quyết tâm giành lại mảnh đất bị trưng dụng làm căn cứ tên lửa hạt nhân của Mỹ đã đi bộ hơn 160 km đến Greenham Common, rồi xích mình vào hàng rào căn cứ. Từ đó bắt đầu một chiến dịch kéo dài 12 năm, với khu cắm trại thường trực ngay tại địa điểm này.

Với ngần ấy ví dụ quanh ta, câu hỏi đặt ra là:
Vì sao người ta vẫn không tổ chức được nhiều hành động hiệu quả hơn?

Daniel: Khi tôi tham gia tổ chức chiến dịch Casino-Free Philadelphia, chúng tôi phải đối đầu với những đối thủ rất mạnh: các ông chủ sòng bạc có tiền và quan hệ, thống đốc, giới tinh hoa chính trị, cả truyền thông.
Thứ duy nhất chúng tôi có là sự phản đối kiên quyết của những con người bình thường.

Vấn đề là nhiều người trong số họ không biết mấy về những ví dụ hành động sáng tạo. Họ chỉ biết vài khoảnh khắc lớn, như Cuộc Tuần hành Washington. Vì thế, trong suy nghĩ của họ, hoạt động xã hội đơn giản là đi tuần hành và mít-tinh.

Đó là một thách thức lớn: các nhà hoạt động thường chia sẻ rất nhiều về những điều tồi tệ mới xảy ra, nhưng lại chia sẻ quá ít về những cách sáng tạo mà con người đang dùng để tạo ra thay đổi.

George: Một vấn đề khác của các chiến thuật lặp đi lặp lại như tuần hành và mít-tinh là chúng biến mọi thứ thành cuộc chơi về con số.
Nếu cuộc biểu tình sau không đông hơn cuộc trước, người ta — kể cả truyền thông — sẽ nghĩ rằng chiến dịch đang hụt hơi.

Tôi nhớ thời phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam, người ta liên tục tuần hành trên Đại lộ số Năm ở New York. Ban tổ chức vui mừng khi số người tham gia tăng lên, nhưng rồi — điều không tránh khỏi — đến lúc con số giảm xuống vì chiến tranh vẫn chưa kết thúc.

Mark và Paul Engler từng chỉ ra điều này trong cuốn Đây Là Một Cuộc Nổi Dậy (This Is an Uprising). Họ chỉ ra rằng hiệu quả của hành động thường đến từ kịch tính, chứ không phải chỉ từ số lượng người tham gia.
Vấn đề ở đây là chúng ta quá chú trọng con số mà xem nhẹ kịch tính.

Alice Paul, lãnh đạo nhóm phụ nữ đòi quyền bầu cử theo đường lối quyết liệt ở Mỹ, đã rời khỏi ban lãnh đạo của tổ chức chính — nơi tập trung vào các cuộc tuần hành đông người — để khởi xướng một chiến dịch ít người hơn nhưng kịch tính hơn. Và rốt cuộc, chính kịch tính đó đã chiến thắng.

Daniel: Đúng vậy. Vì thế, ngay từ đầu chiến dịch của mình, tôi muốn đảm bảo rằng chúng tôi luôn sáng tạo. Tôi muốn mang đến cho giới truyền thông — vốn “nghiện kịch tính” — những hành động mới mẻ để họ buộc phải chú ý.

Vì vậy, tôi đặt ra một quy tắc rất rõ ràng: chúng tôi sẽ không bao giờ tổ chức tuần hành hay mít-tinh.

George: Mọi người phản ứng thế nào với cách làm đó?

Daniel: Thú thật là lúc đầu, nhiều người chiều theo tôi cho vui hơn là tin thật. Nhưng rồi mọi thứ dần tự vận hành, và chúng tôi bắt đầu tạo ra những hành động hoàn toàn mới.

Đến một thời điểm then chốt, chúng tôi tưởng như đã mất đi thành quả lớn nhất: đưa câu hỏi trưng cầu ý dân về sòng bạc lên lá phiếu của kỳ bầu cử sắp tới. Chỉ vài tuần trước ngày bầu cử, Tòa án Tối cao của bang đã loại câu hỏi này khỏi lá phiếu.

Thay vì bỏ cuộc, chúng tôi tuyên bố sẽ tổ chức một “cuộc bầu cử của nhân dân”, diễn ra song song với cuộc bầu cử chính thức.
Chúng tôi gọi nó là “Hòm phiếu của Philadelphia”.

Nhóm đã đặt những thùng phiếu cao gần 1,5 mét — mà chúng tôi gọi vui là “những chiếc hòm sáng chói của tự do” — ngay bên ngoài các điểm bỏ phiếu chính thức.
Dù kết quả này không có giá trị pháp lý, chúng tôi tuyên bố nó sẽ có giá trị chính trị: thành phố phải tôn trọng ý chí của cử tri và ban hành luật theo kết quả đó.

Những nhân vật uy tín ở Philadelphia đã đồng ý đứng ra chứng nhận tính minh bạch của cuộc bỏ phiếu. Kết quả cho thấy đa số áp đảo phản đối sòng bạc, và điều đó đã buộc Hội đồng thành phố đưa ra đúng dự luật mà Tòa án Tối cao trước đó tìm cách ngăn chặn.

George: Tôi nhớ anh từng nói rằng anh lấy cảm hứng cho hành động này từ Đảng Dân chủ Tự do Mississippi. Anh có thể giải thích thêm không?
Tôi thực sự muốn mọi người thấy rằng chúng ta có thể dựa vào lịch sử để tìm ra sức mạnh cho hiện tại.

Daniel: Khi Tòa án Tối cao của bang ra phán quyết bất lợi cho chúng tôi, cảm giác thực sự là bị giáng một cú chí mạng. Lúc đó mới chỉ là phán quyết ban đầu, nên vẫn còn một tia hy vọng rất mong manh rằng họ có thể đổi ý.

Chúng tôi họp bàn chiến lược, nhưng nói thẳng ra thì ý tưởng nào cũng dở.
Có người đề xuất tổ chức một cuộc tuần hành phản đối Tòa án Tối cao. Nhưng rồi tự hỏi: làm vậy thì được gì ngoài một khoảnh khắc “đạo đức suông”?
Có người nghĩ đến chuyện kéo tới nhà các thẩm phán, la ó phản đối. Nghe thì có vẻ “xả giận” tốt đấy, nhưng xả giận không phải là mục tiêu của thay đổi xã hội.

Cuối cùng, một vài người trong chúng tôi nảy ra ý tưởng tổ chức một cuộc thăm dò công khai.
Ý tưởng là: trước hết, kêu gọi mọi người ký cam kết rằng nếu Tòa án Tối cao thật sự tước quyền bỏ phiếu của dân, thì họ sẽ cùng chúng tôi đứng ra tổ chức cuộc thăm dò này.

Ở đây, tôi lấy cảm hứng từ “Cam kết Phản kháng” trong quá khứ, khi 42.000 người từng tuyên bố rằng nếu chính phủ Mỹ xâm lược Nicaragua, thì họ sẽ tham gia bất tuân dân sự.
Chính cách đặt vấn đề hướng về tương lai này đã khiến mọi người cam kết hành động từ trước, và nhờ vậy họ sẵn sàng tham gia những việc mạnh mẽ hơn so với bình thường.

Đó là kiểu hành động tôi thích nhất: được thiết kế theo logic “nếu điều này xảy ra, thì chúng ta sẽ làm điều kia.”

Và vì chúng tôi luôn chú trọng đặt tên cho chiến dịch, nên gọi cam kết đó là: “Cam kết vì Dân chủ.”

Nhưng cả nhóm của tôi đều ghét ý tưởng đó. Không ai thích nó. Họ mổ xẻ, phê phán, cho rằng nó chẳng đạt được điều gì, chỉ là một cuộc thăm dò tốn kém, hoành tráng nhưng vô nghĩa.

Tôi càng suy sụp hơn. Không có cảm giác nào tệ bằng việc ấp ủ một giấc mơ trong lúc tuyệt vọng, rồi lại bị chính đồng đội của mình dập tắt.

Tôi vẫn tin đây là bước đi đúng, nhưng cũng phải thừa nhận rằng những phê phán của nhóm là có lý. Hành động này chưa đủ rõ ràng.

Đây là tình huống rất quen thuộc với những người làm chiến lược vận động: ý tưởng hay thôi chưa đủ, còn phải tính đến năng lượng, niềm tin và đà tiến của cả tập thể.

Tôi tự hỏi: Liệu có ví dụ thực tế nào cho thấy ý tưởng này từng hiệu quả không?
Vì vậy tôi gọi cho mẹ tôi — một giáo sư nghiên cứu lịch sử lao động và lịch sử người Mỹ gốc Phi — và hỏi bà xem đã từng có ai làm điều gì giống “Cam kết vì Dân chủ” chưa.

Bà nhắc tôi nhớ đến Đảng Dân chủ Tự do Mississippi.

Sau nhiều năm cố gắng vận động người da đen ở Mississippi đăng ký đi bầu mà không thành công, các nhà hoạt động thuộc Ủy ban Điều phối Sinh viên Bất bạo động nhận ra rằng chiến lược đó không thể thắng.
Thuế bầu cử, các điều luật “ông bà”, những bài kiểm tra thiên lệch về Hiến pháp, thậm chí là đe dọa, bạo lực và giết người — tất cả đều được dùng để loại người da đen khỏi lá phiếu.

Vì thế, họ liên kết với các nhóm khác và tự lập ra một chính đảng của riêng mình, mở cho mọi sắc tộc, song song với đảng Dân chủ da trắng đang thống trị bang. Họ gọi đó là Đảng Dân chủ Tự do Mississippi.

Cuộc bầu cử mang tên “Freedom Vote” được tổ chức như một cuộc bầu cử thật, với 93.000 người đăng ký tham gia. Những cử tri này đã bầu ra các đại biểu để tham dự Đại hội Toàn quốc của Đảng Dân chủ năm 1964.

Bước tiếp theo còn táo bạo hơn: các đại biểu của Đảng Dân chủ Tự do Mississippi, cùng với các nhà tổ chức và đồng minh, đến thẳng đại hội toàn quốc để yêu cầu được công nhận là đoàn đại biểu chính thức của bang Mississippi.

Tại phiên điều trần được truyền hình trực tiếp trước ủy ban thẩm tra tư cách đại biểu, họ đã đưa ra những lời chứng gây chấn động. Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc đầy kịch tính khi nữ tá điền Fannie Lou Hamer kể lại việc bà bị đánh đập và liên tục bị tước quyền bầu cử như thế nào.

Những lời chứng đó đã khơi dậy sự cảm thông của công chúng, đồng thời chia rẽ sâu sắc nội bộ Đảng Dân chủ toàn quốc về việc nên công nhận đoàn đại biểu nào của Mississippi.
Tổng thống Lyndon B. Johnson đã xúc phạm họ khi chỉ đề nghị hai ghế không có quyền biểu quyết, rồi lại xúc phạm thêm lần nữa khi tự chỉ định ai sẽ được ngồi vào đó.

Toàn bộ cuộc khủng hoảng ấy trở thành một khoảnh khắc mang tính biểu tượng của phong trào dân quyền.

Sự thật là: lá phiếu chỉ mạnh khi có ý chí tập thể đứng sau nó.
Dù chiến thuật của Đảng Dân chủ Tự do Mississippi không có giá trị pháp lý, nó vẫn buộc giới cầm quyền da trắng phải đối diện nghiêm túc với ý nguyện của người dân.

Và đó chính là điều Philly Free cần làm.
Chúng tôi sẽ tổ chức một cuộc bầu cử thật, và đối xử với kết quả của nó như thật.

“Hòm phiếu Philadelphia” ra đời từ đó.

Khi tôi trình bày lại ý tưởng này với cả nhóm, lần này họ hoàn toàn bị thuyết phục.

HÀNH ĐỘNG THẾ LƯỠNG NAN

George: Khi nghe câu chuyện của anh, tôi để ý thấy một yếu tố rất quan trọng: sự phản biện từ chính đội ngũ của anh.
Ban đầu, ý tưởng của anh giống như một màn trình diễn. Nhưng Philly’s Ballot Box không chỉ “giả làm” bầu cử — nó là một cuộc trưng cầu ý dân nghiêm túc, có người giám sát uy tín.

Philadelphia là một thành phố lớn. Việc anh quyết định làm thật khiến mọi thứ khó tổ chức hơn rất nhiều, nhưng đổi lại, nó cũng khiến hành động đó có trọng lượng chính trị lớn hơn hẳn.

Tôi cũng nghĩ đến một hành động khác trong chiến dịch đó: Chiến dịch Minh bạch (Operation Transparency).
Khi ấy, các anh đặt Hội đồng Quản lý Cờ bạc vào một lựa chọn rất khó:

• Hoặc họ công khai các cuộc thảo luận về việc vì sao sòng bạc lại được đặt cạnh nhà dân và trường học;
• Hoặc họ từ chối, và khi đó các anh sẽ buộc phải tiến hành một cuộc “lục soát và thu giữ của công dân”.

Đây là thứ chúng tôi gọi là “hành động thế lưỡng nan” — vì đối thủ dù chọn cách nào cũng bất lợi.

Nếu họ từ chối minh bạch, họ sẽ trông rất xấu, nhất là khi phải bắt giữ các anh, qua đó càng làm nổi bật việc họ che giấu thông tin.
Nếu họ giao tài liệu, rất có thể chính những tài liệu đó sẽ phơi bày những điều mờ ám.

Điều quan trọng là nhóm của anh không vội vàng. Các anh tạo ra một thời hạn rõ ràng, chuẩn bị trước nhiều chi tiết nhỏ — như lau cửa sổ — để tạo nên một nhịp chờ đợi, khiến công chúng tò mò: chuyện này rồi sẽ kết thúc ra sao?

Cách làm đó hoàn toàn khác với một cuộc tuần hành, nơi ai cũng biết trước điểm bắt đầu và kết thúc.

Câu chuyện của anh khiến tôi nhớ tới chiến dịch Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do ) năm 1961 — một trong những chiến dịch phức tạp nhất về mặt chiến lược của phong trào dân quyền, dù bề ngoài trông rất đơn giản.

Theo luật liên bang Mỹ, việc phân biệt chủng tộc trong hệ thống giao thông liên bang là bất hợp pháp. Nhưng trên thực tế, ở các bang miền Nam, phân biệt chủng tộc vẫn diễn ra công khai.
Vận động hành lang thông thường không thể buộc chính quyền liên bang thực thi chính luật của họ.

Tổ chức CORE (Đại hội Bình đẳng Chủng tộc) đã lập ra các nhóm da trắng và da đen cùng tham gia, đi xe buýt xuống các bang miền Nam nước Mỹ. Chiến dịch bắt đầu ngày 4/5/1961 tại Washington, D.C.

Không ai có thể biết trước điều gì sẽ xảy ra:
ở đâu họ được đi vệ sinh không phân biệt màu da,
ở đâu họ có thể gọi một tách cà phê mà không bị xua đuổi.

Ban đầu, Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do) gặp ít cản trở ở bang Virginia, nhưng một số người đã bị bắt tại Bắc Carolina.

Đến Rock Hill, Nam Carolina, họ bắt đầu phải đối mặt với bạo lực trực tiếp.
Tại Anniston, Alabama, chiếc xe buýt đầu tiên chở Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do) bị chặn lại và ném bom xăng ở phía sau.

Đám đông ở Anniston còn giữ chặt cửa trước xe, dường như muốn thiêu sống những người trên xe. Nhưng Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do) đã phá được lối thoát và chạy ra ngoài — để rồi bị đánh đập dã man.

Chiếc xe buýt thứ hai cũng bị tấn công tại Anniston. Tám thành viên Ku Klux Klan lên xe, đánh Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do) đến mức gần như bất tỉnh, rồi bỏ mặc họ.
Chiếc xe tiếp tục chạy tới Birmingham, nơi họ lại bị một đám đông khác tấn công bằng gậy bóng chày, ống sắt và xích xe đạp.

Trong đám đông hành hung đó, có ít nhất một người là chỉ điểm viên của FBI.

Khi Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Robert Kennedy được báo tin về việc xe buýt bị đốt và Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do) bị đánh đập, ông lại kêu gọi họ “kiềm chế”.
Nhưng CORE không dừng lại. Họ tiếp tục huấn luyện thêm nhiều nhóm khác đi xe buýt xuống miền Nam, với sự hỗ trợ của Ủy ban Điều phối Sinh viên Bất bạo động và Hội nghị Lãnh đạo Cơ đốc miền Nam — những chiến dịch khác nhau phối hợp để nâng đỡ lẫn nhau.

Suốt mùa hè năm đó, hơn 60 chuyến Freedom Ride đã diễn ra khắp miền Nam. Cuối cùng, nhiều người bị bắt và bị giam ở Mississippi.

Vì Bộ trưởng Tư pháp và cả Tổng thống John F. Kennedy không thể thuyết phục các lãnh đạo phong trào dân quyền chấm dứt chiến dịch, họ buộc phải ra lệnh cho Ủy ban Thương mại Liên bang (ICC) can thiệp.
Cuối cùng, chính quyền liên bang đã điều động cảnh sát liên bang xuống miền Nam để buộc các bang thực thi luật liên bang.

Đến tháng 11, chính sách mới của ICC chính thức có hiệu lực.
Người da đen giờ đây có thể ngồi bất kỳ chỗ nào trên xe buýt, tàu hỏa và tại các quầy ăn trong nhà ga.
Những biển hiệu “da trắng” và “da màu” ở nhà vệ sinh, vòi nước uống bị tháo bỏ.

Đối với người Mỹ gốc Phi sống ở những bang vẫn bị Ku Klux Klan và các hội đồng da trắng cực đoan chi phối, điều này mở ra một chân trời mới. Họ bắt đầu tin rằng thay đổi lớn là điều có thể, và chuẩn bị cho những chiến dịch tiếp theo.

Họ đã chứng kiến rằng, bất chấp đe dọa và bạo lực, các Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do) vẫn kiên định với kỷ luật bất bạo động. Họ hát vang, kiên quyết không rời chỗ, dù phải đối mặt với bắt bớ, đánh đập, thậm chí là cái chết.

Ba năm sau chuyến Freedom Ride đầu tiên, Đạo luật Dân quyền năm 1964 được thông qua. Luật này không chỉ chấm dứt phân biệt chủng tộc trong giao thông, mà còn cấm phân biệt đối xử ở tất cả các không gian công cộng.

Daniel: Trong chiến dịch Freedom Rides, thế lưỡng nan khác nhau đối với mục tiêu ở địa phương và ở cấp quốc gia.

Ở cấp địa phương, nếu những người da trắng theo chủ nghĩa thượng đẳng cho phép các nhóm da trắng – da đen cùng đi xe buýt, cùng dùng nhà vệ sinh và quầy ăn của “người da trắng”, thì các nhà hoạt động đạt được mục tiêu ngay lập tức. Điều này đã xảy ra ở Virginia và một số nơi khác, và nó tiếp thêm dũng khí cho người da đen địa phương — kể cả những người không trực tiếp tham gia chiến dịch — tiếp tục phá vỡ rào cản phân biệt ở những không gian khác.

Ngược lại, nếu các nhóm da trắng cực đoan tấn công Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do), thì chính phủ liên bang lại rơi vào thế lưỡng nan của riêng mình: thi hành luật dân quyền — hay làm ngơ?

Vì CORE muốn thay đổi cả hệ thống, chứ không chỉ vài thắng lợi lẻ tẻ ở từng địa phương, chiến lược của họ là buộc anh em nhà Kennedy phải chọn lựa. Như bộ phim Freedom Song (Bài Hát Tự Do) đã thể hiện rất rõ, cái giá chính trị mà anh em Kennedy phải trả ngày càng lớn, đến mức họ không thể tiếp tục đứng ngoài và buộc phải ủng hộ quyền dân sự.

Nhưng nếu khi đó anh em Kennedy tiếp tục ủng hộ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc miền Nam thì sao? CORE hiểu rằng chiến dịch xe buýt của họ đang đánh thức ngày càng nhiều người, bằng cách phơi bày sự phi lý và tàn bạo của phân biệt chủng tộc. Freedom Rides chỉ là một trong nhiều chiến dịch cùng góp phần tạo nên một phong trào quần chúng ngày càng quyết liệt.

Lãnh đạo CORE, James Farmer, hiểu rất rõ: phân biệt chủng tộc — cũng như phân biệt giới tính hay áp bức giai cấp — là những trụ cột ăn sâu của xã hội, và không thể bị xóa bỏ nếu không có hàng triệu con người cùng chuyển động.

Mỗi chiến dịch chỉ là một mảnh ghép, đóng góp vào quá trình đó.

Nếu anh em Kennedy muốn đối mặt với một phong trào dân quyền còn lớn hơn, mạnh hơn và quyết liệt hơn, họ có thể tiếp tục dung túng cho phân biệt chủng tộc miền Nam.
Còn nếu không, họ phải thi hành luật, và khi đó, các nhà hoạt động giành được chiến thắng.

George: Vì bạo lực từ phía đối thủ thường làm phong trào lớn mạnh hơn, nên đôi khi người biểu tình cố tình khiêu khích để bị đánh hoặc bị bắt. Họ đập phá cửa kính cửa hàng, ngân hàng, hay lao ra đường vào giờ cao điểm.

Daniel: Hành động thế lưỡng nan hoàn toàn khác với việc chỉ khiêu khích.
Khiêu khích là làm một việc để gây phản ứng.
Còn hành động thế lưỡng nan là làm điều đúng đắn — rồi chấp nhận phản ứng xảy ra.

Các Freedom Riders (Những Người Lái Xe Tự Do) thực sự muốn dùng chung nhà vệ sinh “của người da trắng” và ngồi ăn cùng nhau ở quầy ăn. Họ sẵn sàng bị bắt hay bị đánh vì điều đó, nhưng nếu họ được ăn uống yên ổn, bản thân điều ấy đã là một chiến thắng, là hình ảnh sống động của xã hội mà họ đang đấu tranh để đạt tới.

Điều đó cũng đúng với các thành viên Casino-Free (Không Casino). Chúng tôi muốn minh bạch trong những quyết định của chính quyền ảnh hưởng trực tiếp đến nhà cửa và cuộc sống của người dân. Chúng tôi sẵn sàng bị bắt để phơi bày nỗi sợ bị lộ của một cơ quan nhà nước. Nhưng nếu họ giao hồ sơ, chúng tôi cũng vui lòng đọc và công bố sự thật.
Dù kết quả là gì, logic của hành động vẫn rất rõ: minh bạch và sự thật.

George: Điều này không thể nói về những hành động khiêu khích. Đập phá, trêu ngươi cảnh sát hay chặn đường giao thông không cho thấy tầm nhìn về công lý hay sự thật.
Logic của hành động buộc chúng ta phải đặt mình vào vị trí người ngoài, tưởng tượng xem hành động ấy trông ra sao và gửi đi thông điệp gì.

Những hành động khiêu khích thường gửi đi thông điệp kiểu:
“Đừng tin tôi. Tôi chống đối xã hội. Bắt tôi là đúng. Tôi không đứng về những giá trị mà bạn tin.”

Chúng ta cần nhớ luận điểm của Bill Moyer: phơi bày bất công chỉ hiệu quả khi nó đối lập rõ ràng với những giá trị mà xã hội rộng lớn mong muốn.
Khi các nhà hoạt động chuyển giới làm chiến dịch trên hệ thống giao thông công cộng, họ đã thu hút đồng minh bằng cách chạm tới một giá trị rất phổ biến. Nhiều hành khách, khi suy nghĩ kỹ, nhận ra rằng việc một cơ quan giao thông tự quyết định bản dạng giới của cá nhân nghe chẳng khác gì xã hội kiểm soát trong 1984 của Orwell.

Một giá trị được chia sẻ rộng rãi không cần phải là sự đồng thuận tuyệt đối. Phụ nữ giành quyền bầu cử chỉ cần đa số ủng hộ, chứ không cần xóa bỏ hoàn toàn chế độ gia trưởng. Nhiều thắng lợi dân quyền vẫn vấp phải sự phản đối của một bộ phận lớn.

Điểm cốt lõi của Bill Moyer là: muốn chiến thắng, ta phải đóng khung yêu sách và hành động sao cho chạm tới những giá trị chung, và giữ được vị thế đạo đức cao hơn.

Và như vậy, Daniel, chúng ta quay lại điểm xuất phát của anh:
khi lựa chọn phương thức hành động, điều quan trọng nhất là phải nghĩ cho kỹ về logic của hành động.