Bản tiếng Anh: How We Win: A Guide to Nonviolent Direct Action Campaigning.

Tác giả: George Lakey

Dịch giả: Nguyễn Huy Vũ

Chương 9: Xây dựng đồng minh và thuyết phục những người trung lập

Vào mùa xuân năm 2018, 34.000 giáo viên và nhân viên trường học ở bang West Virginia đã chấp nhận một rủi ro lớn khi đình công trong chín ngày. Khi toàn bộ trường công lập đóng cửa, bang này rơi vào khủng hoảng.

Trong nhiều thập kỷ, các chính trị gia ở Mỹ đã thiếu đầu tư nghiêm trọng cho giáo dục công. Trên phạm vi toàn quốc, lương giáo viên giảm 3% trong 15 năm, và ở một số bang còn giảm mạnh hơn. West Virginia là bang thiên về Đảng Cộng hòa và có xu hướng không thiện cảm với công đoàn; tại đây, lương giáo viên giảm tới 8,6% trong cùng giai đoạn. Trái lại, người giàu trong bang lại được giảm thuế.

Trong thời gian đình công, phụ huynh của 270.000 học sinh phải xoay xở tìm chỗ trông con khi họ đi làm. Giáo viên đã giúp phụ huynh tìm giải pháp thay thế, như tổ chức trông trẻ tại nhà thờ, và đảm bảo bữa trưa miễn phí mà các gia đình nghèo phụ thuộc. Thay vì gây áp lực buộc giáo viên trở lại làm việc, phụ huynh đã đứng về phía giáo viên.

Giới chức bang tìm cách chia rẽ giai cấp lao động bằng cách cho rằng muốn tăng lương giáo viên thì phải cắt tiền từ chương trình Medicaid toàn bang. Trước điều đó, ba công đoàn đang đình công đã phối hợp xây dựng một quy trình bài bản để giải quyết khủng hoảng y tế, nhằm biến đây thành thắng lợi chung cho cả giáo dục lẫn chăm sóc sức khỏe.

Thống đốc tìm cách chấm dứt cuộc đình công bằng việc ký thỏa thuận với lãnh đạo công đoàn, nhưng thượng viện bang không phê chuẩn. Trước tình thế đó, giáo viên tiếp tục đình công để duy trì áp lực.

Thông thường, các trưởng phòng giáo dục cấp hạt—những người chịu trách nhiệm vận hành hệ thống trường học—không ủng hộ đình công vì họ mong trường lớp sớm mở cửa trở lại. Tuy nhiên, tại West Virginia, họ nhận ra rằng cộng đồng đang đứng vững phía giáo viên. Trong các cuộc họp tại tòa nhà quốc hội bang, họ hiểu rõ điều kiện cần thiết để mở lại trường và đã gây sức ép ngược lên các quan chức bang, buộc họ phải nhượng bộ.

Cuối cùng, để chấm dứt khủng hoảng, chính quyền bang West Virginia đã chấp thuận toàn bộ năm yêu sách của giáo viên. Cuộc đình công này không chỉ mang lại thắng lợi trực tiếp mà còn truyền cảm hứng cho giáo viên bang Oklahoma hành động tương tự vào tháng Tư, vượt qua nhiều bất lợi để giành được tăng lương và gia tăng ngân sách cho giáo dục.

Khi giáo viên West Virginia giành thắng lợi vào ngày 6 tháng 3, hàng nghìn người đã đứng chật kín tòa nhà quốc hội bang, hát vang và nhảy múa. Khẩu hiệu cuối cùng của họ trước khi rời đi là: “Ai đã làm nên lịch sử? Chúng ta đã làm nên lịch sử!”

Một chiến dịch có thể thắng hay thua tùy thuộc vào việc những người tham gia có nhìn được bức tranh lớn hay không. Người làm chiến dịch rất dễ bị cuốn vào việc chỉ chăm chăm theo dõi “phe bên kia”, ngày càng hiểu rõ đối thủ hơn nhưng đồng thời cũng than phiền cay đắng về những mưu toan của họ. Nhiều người Mỹ theo khuynh hướng tự do đã rơi vào cái bẫy này trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Trump. Ở West Virginia, giáo viên cũng có thể đã thất bại nếu họ tin rằng cuộc đấu chỉ đơn thuần là giữa họ và các quan chức bang.

Thực tế cho thấy, nhiều—thậm chí là đa số—chiến dịch giành chiến thắng nhờ đồng minh đứng lên và những người trung lập chuyển sang ủng hộ. Khi đối thủ nhận ra mình đang bị cô lập, họ thường không còn lựa chọn nào khác ngoài việc nhượng bộ.

SỬ DỤNG “PHỔ ĐỒNG MINH” TRONG LẬP KẾ HOẠCH

Khi Martin Oppenheimer và tôi viết A Manual for Direct Action (Cẩm nang Hành động Trực tiếp) cho phong trào dân quyền và các phong trào khác, chúng tôi muốn giới thiệu một công cụ giúp người làm chiến dịch nhìn được bức tranh lớn. Công cụ này có thể hỗ trợ xây dựng chiến lược, soạn thông điệp tốt hơn, và lựa chọn chiến thuật phù hợp.

Vì vậy, Marty và tôi đã tạo ra một công cụ mà sau này lan rộng khắp thế giới: Phổ Đồng Minh (Spectrum of Allies).

Cách làm như sau:
Người điều phối viết ở bên trái một tờ giấy lớn hoặc bảng đen chữ “chúng ta”, và ở bên phải là “họ”.

• “Chúng ta” đại diện cho nhóm hoạt động hoặc chiến dịch.
• “Họ” đại diện cho những đối thủ cực đoan nhất.

Sự phân cực này cần cụ thể theo từng vấn đề hay mục tiêu. Ví dụ, một nhóm tôn giáo nào đó có thể cực lực phản đối bạn về quyền sinh sản, nhưng lại có lập trường khác về quyền của người nhập cư. Cũng cần lưu ý rằng chính phủ không phải lúc nào cũng là đối thủ cực đoan nhất; trong phong trào dân quyền, với chúng tôi, chính phủ đôi khi còn “dễ chịu” hơn Ku Klux Klan.

Khoảng cách giữa hai cực—“chúng ta” và “họ”—tạo thành một phổ các vị trí và xu hướng: có nhóm nghiêng về phía chúng ta, có nhóm nghiêng về phía họ, và có những nhóm ở giữa, còn lưỡng lự.

Trong chiến dịch của nhân viên trường học West Virginia, “chúng ta” là những giáo viên và nhân viên trường học hoạt động tích cực nhất. Trên phổ này, gần họ nhất là những giáo viên và nhân viên khác—còn do dự nhưng đang gặp khó khăn và sẵn sàng thử tham gia. Xa hơn nữa là phụ huynh: họ muốn trường học tốt hơn và thấy giáo viên phải làm hai việc để nuôi gia đình, nhưng cũng lo không biết gửi con ở đâu khi đình công. Rồi còn có những người nghèo phụ thuộc Medicaid, lo sợ không nhận được hỗ trợ cần thiết.

Ở vị trí trung lập, có thể đặt các trưởng phòng giáo dục: quan điểm của họ về lương giáo viên khác nhau, nhưng họ chắc chắn muốn trường học mở cửa trở lại.

Cách vẽ phổ cho chiến dịch của bạn:

Vẽ một đường ngang nối giữa “chúng ta” và “họ”, rồi vẽ nửa hình tròn phía trên—giống như nửa chiếc bánh pizza với nhiều lát cắt sẵn. Sau đó, điền các nhóm xã hội vào từng “lát”.

Hỏi những câu như:

• Những nhóm nào ở lát sát “chúng ta”—những người thường đóng góp tài chính hoặc đến ủng hộ đông hơn, kể cả khi có rủi ro bị bắt?
• Những nhóm ở lát kế tiếp—các đồng minh thân cận hay người vận động—có thể thu thập chữ ký, làm việc với quan chức dân cử?

Cả nhóm cùng điền nốt các lát khác, và đặt những nhóm trung lập vào lát giữa. Nếu làm với nhóm đông, có thể điền không theo thứ tự. Việc bất đồng về vị trí của một nhóm cụ thể không sao cả; phổ này có thể được tinh chỉnh sau bởi một nhóm nhỏ hơn, thậm chí cần nghiên cứu thêm.

Khi cả nhóm bắt đầu mệt mỏi với bài tập, người điều phối sẽ giải thích điều thường xảy ra trong các chiến dịch thành công. Các nhóm ở những “lát” khác nhau sẽ dần dịch chuyển vị trí. Những nhóm ở lát gần “chúng ta” nhất sẽ thực sự gia nhập chiến dịch. Các nhóm vốn ở lát kế tiếp sẽ tiến lên thay thế vị trí của họ. Xu hướng này tiếp diễn khi các nhóm trung lập dịch chuyển một bước về phía chúng ta, thể hiện sự cảm thông với quan điểm của chúng ta. Lúc đó, lát trung lập được lấp đầy bởi những nhóm trước đây từng nghiêng về phía đối thủ.

Mô hình này không giả định rằng phe đối thủ ở cực đối diện sẽ thay đổi, mà chỉ cho thấy rằng chúng ta có thể tập hợp đủ lực lượng để tạo áp lực cần thiết lên họ. Dĩ nhiên, chúng ta vui mừng khi nghe những câu chuyện chuyển hóa đặc biệt, như việc một gia đình Do Thái ở Nebraska đã thuyết phục được thủ lĩnh Ku Klux Klan của bang thay đổi. Nhưng với nhiều chiến dịch, chỉ cần giành được yêu sách của mình—dù phần lớn xã hội mới dịch chuyển một bước về phía chúng ta—cũng đã là một thành công đáng trân trọng.

CÁCH NHÌN MỚI VỀ CHIẾN THUẬT

Khi các nhà hoạt động sử dụng mô hình này, họ trở nên hiệu quả hơn nhiều trong việc lựa chọn chiến thuật. Nhìn vào các “lát bánh” đã được điền, họ có thể tự hỏi:

“Trong hành động sắp tới, chúng ta nên nhắm tới lát nào, và chiến thuật nào có thể khuyến khích những người trong lát đó tiến thêm một bước về phía chúng ta?”

Nhiều chiến dịch chững lại ở một giai đoạn nhất định vì không đặt ra câu hỏi này. Họ rơi vào thế bế tắc khi chỉ tập trung vào lát gần mình nhất và vào phe đối phương, trong khi bỏ quên các lát còn lại. Trong lúc đó, đối thủ của phong trào lại chủ động lôi kéo các lát ở giữa, kéo những nhóm vốn có thể nghiêng về phía chúng ta trở lại vị trí trung lập, hoặc thậm chí ngả sang phía họ. Đây chính là chiến thuật mà những người phủ nhận biến đổi khí hậu và Hiệp hội Súng Quốc gia (NRA) đã áp dụng suốt nhiều thập kỷ.

Mức độ rủi ro càng cao, thì việc sử dụng những công cụ giúp chúng ta cùng nhau suy nghĩ một cách chiến lược càng trở nên quan trọng.