Phong Trào Duy Tân

Lẽ Thường. Phần 2: Về chế độ quân chủ và sự truyền ngôi

Bản tiếng Anh: Common Sense.

Tác giả: Thomas Paine

Nguyễn Huy Vũ dịch

PHẦN 2: VỀ CHẾ ĐỘ QUÂN CHỦ VÀ SỰ TRUYỀN NGÔI

Ban đầu, khi con người được tạo ra, ai cũng bình đẳng như nhau. Vì thế, sự bình đẳng ấy chỉ có thể bị phá vỡ bởi một hoàn cảnh nào đó xảy ra về sau. Sự phân chia giàu nghèo phần lớn có thể giải thích được mà không cần dùng đến những từ nặng nề, khó nghe như “áp bức” hay “tham lam”. Áp bức thường là hậu quả của sự giàu có, chứ hiếm khi hoặc không bao giờ là cách để làm giàu. Còn lòng tham thì giúp người ta khỏi nghèo túng, nhưng thường lại khiến họ quá rụt rè để có thể trở nên giàu có. 

(Chú thích: người keo kiệt, tham lam thường sợ rủi ro nên không dám đầu tư mạo hiểm để làm giàu lớn.)

Tuy nhiên, còn một sự phân biệt khác, lớn hơn nhiều, mà không có lý do tự nhiên hay tôn giáo nào giải thích được: đó là việc chia con người thành vua và thần dân. Nam và nữ là sự phân biệt của tự nhiên; người tốt và kẻ xấu là sự phân biệt của trời. Nhưng một dòng giống người nào đó làm sao lại xuất hiện trên đời, được đặt cao hơn tất cả những người còn lại, khác biệt như thể một loài mới? Điều đó đáng để tìm hiểu, và cũng đáng xem họ đem lại hạnh phúc hay đau khổ cho nhân loại.

Vào thuở đầu của thế giới, theo niên biểu trong Kinh Thánh, chưa có vua nào. Vì vậy cũng chưa có chiến tranh. Chính lòng kiêu ngạo của các ông vua đã đẩy nhân loại vào hỗn loạn. Hà Lan không có vua mà suốt một thế kỷ qua vẫn hưởng hòa bình nhiều hơn bất kỳ nước quân chủ nào ở châu Âu. Chuyện xưa cũng cho thấy điều tương tự: cuộc sống yên tĩnh, thôn dã của các tổ phụ đầu tiên có một nét gì đó thật dễ chịu, nét ấy biến mất khi ta đến với lịch sử vương quyền của người Do Thái.

Chế độ vua chúa trước hết do những người ngoại đạo (không theo Do Thái giáo hay Cơ Đốc giáo) đem vào thế giới, rồi con cái Israel bắt chước theo. Đó là phát minh thành công nhất mà Ma Quỷ từng bày ra để thúc đẩy việc thờ thần tượng. Người ngoại đạo tôn thờ các vị vua đã chết như thần thánh, còn thế giới Cơ Đốc giáo thì “cải tiến” thêm bằng cách làm điều đó với cả các ông vua còn sống. Gọi một con sâu là “bệ hạ thiêng liêng”, khi nó đang tan rữa thành bụi ngay giữa lúc huy hoàng nhất, thì thật là báng bổ biết bao!

Việc đặt một người cao hơn hẳn tất cả những người còn lại không thể biện hộ bằng quyền bình đẳng của tự nhiên. Nó cũng không thể biện hộ bằng Kinh Thánh, vì ý muốn của Đấng Toàn Năng, qua lời Gideon và nhà tiên tri Samuel, rõ ràng không chấp nhận chế độ vua chúa. Ở các nước quân chủ, những đoạn Kinh Thánh chống chế độ vua chúa đã bị người ta lướt qua rất khéo. Nhưng chúng chắc chắn đáng được các nước đang phải lập chính quyền mới chú ý. Câu “Của Caesar hãy trả cho Caesar” là giáo lý mà các triều đình hay dùng, nhưng nó không bênh vực được chế độ quân chủ, vì lúc ấy người Do Thái không có vua và đang là thuộc quốc của La Mã.

Từ lúc Môi-se kể chuyện tạo dựng thế giới, gần ba nghìn năm đã trôi qua, người Do Thái mới vì một ảo tưởng của cả dân tộc mà xin lập vua. Trước đó, chính quyền của họ (trừ những trường hợp đặc biệt khi Đấng Toàn Năng can thiệp) là một dạng cộng hòa, do một vị thẩm phán và các bô lão của các chi tộc điều hành. Họ không có vua, và việc công nhận bất kỳ ai mang danh hiệu ấy, ngoài Chúa các đạo binh, bị coi là tội lỗi. Khi suy nghĩ nghiêm túc về sự tôn thờ như thần tượng dành cho thân thể các vị vua, ta chẳng ngạc nhiên khi Đấng Toàn Năng, vốn luôn ghen với danh dự của mình, không chấp nhận một thể chế xâm phạm quyền riêng của trời một cách báng bổ như thế.

Trong Kinh Thánh, chế độ quân chủ được xếp vào những tội của người Do Thái, và lời nguyền được giữ sẵn để giáng xuống họ. Câu chuyện về sự việc ấy đáng để ta chú ý.

Dân Israel đang bị người Midian áp bức. Gideon dẫn một đạo quân nhỏ ra đánh, và nhờ sự can thiệp của Trời, ông giành chiến thắng. Người Do Thái đang hân hoan vì thắng trận, lại cho rằng đó là nhờ tài cầm quân của Gideon, nên đề nghị lập ông làm vua. Họ nói: “Xin ngài cai trị chúng tôi, ngài, con ngài, và cháu ngài.”

Đây là sự cám dỗ ở mức cao nhất: không chỉ một vương quốc, mà là một vương quốc truyền đời. Nhưng Gideon, với tấm lòng kính tín, đáp: “Tôi sẽ không cai trị các ông, con tôi cũng sẽ không cai trị các ông. Chính Chúa sẽ cai trị các ông.”

Lời ấy không thể rõ hơn nữa. Gideon không chỉ từ chối vinh dự đó, mà còn phủ nhận việc họ có quyền trao nó. Ông cũng không khách sáo bịa ra những lời cảm ơn cho dân vui lòng. Ông nói thẳng, đúng giọng một nhà tiên tri, và buộc tội họ đã bất trung với vị Quân Vương đích thực của mình, tức Vua trên trời.

Khoảng một trăm ba mươi năm sau, người Do Thái lại sa vào đúng lỗi lầm ấy. Việc họ cứ thèm muốn những tục lệ thờ thần tượng của dân ngoại đạo là điều rất khó hiểu. Nhưng sự thật là như vậy. Nhân việc hai người con của Samuel, được giao một số việc đời, làm điều sai trái, họ đột ngột kéo đến chỗ Samuel, ồn ào nói: “Ông đã già, các con ông không theo đường lối của ông. Vậy hãy lập cho chúng tôi một vị vua để xét xử chúng tôi, như mọi nước khác.”

Ở đây ta không thể không nhận thấy rằng động cơ của họ là xấu: họ muốn giống các dân khác, tức là dân ngoại đạo. Trong khi vinh quang thật sự của họ nằm ở chỗ càng không giống những dân ấy càng tốt. Samuel không bằng lòng khi nghe họ nói “Hãy cho chúng tôi một vị vua”, và ông cầu nguyện với Chúa. Chúa phán với Samuel: “Hãy nghe theo tiếng dân về mọi điều họ nói với ngươi. Họ không từ bỏ ngươi, mà từ bỏ ta, để ta không cai trị họ nữa. Họ đã làm với ngươi y như mọi việc họ làm từ ngày ta đưa họ ra khỏi Ai Cập đến nay, là bỏ ta mà thờ các thần khác. Vậy bây giờ hãy nghe họ, nhưng hãy long trọng cảnh báo và chỉ cho họ thấy cách thức của vua sẽ cai trị họ.” Đó không phải cách của một vị vua riêng nào, mà là cách chung của các vua trên đời, những người mà Israel đang hăm hở bắt chước. Dù cách nhau rất xa về thời gian và phong tục, tính cách ấy vẫn còn thịnh hành đến nay.

Samuel thuật lại mọi lời của Chúa cho dân đã xin vua. Ông nói: “Đây là cách vua sẽ cai trị các ông. Vua sẽ bắt con trai các ông, đặt chúng làm người của mình, để lái xe chiến, làm kỵ binh, và có kẻ chạy trước xe vua.” ( điều này giống với cách bắt lính cưỡng bức ngày nay.) “Vua sẽ đặt các chỉ huy cai quản hàng nghìn người, hàng năm mươi người, bắt họ cày ruộng cho vua, gặt mùa cho vua, làm khí giới chiến tranh và đồ dùng cho xe chiến. Vua sẽ bắt con gái các ông làm thợ làm bánh kẹo, nấu ăn, nướng bánh.” (điều này cho thấy sự tốn kém, xa hoa và cả sự áp bức của các vua.) “Vua sẽ lấy ruộng đất và vườn ô-liu của các ông, những chỗ tốt nhất, đem cho bề tôi của vua. Vua sẽ lấy một phần mười hạt giống và vườn nho của các ông, đem cho quan lại và tôi tớ.” (ta thấy hối lộ, tham nhũng và thiên vị là những thói xấu thường trực của các vua.) “Vua sẽ lấy một phần mười tôi tớ nam, nữ, những thanh niên khỏe mạnh nhất và lừa của các ông để làm việc cho vua. Vua sẽ lấy một phần mười bầy chiên, và các ông sẽ làm tôi tớ cho vua. Đến ngày ấy, các ông sẽ kêu than vì vị vua mình đã chọn, nhưng Chúa sẽ không nghe các ông.”

Đó cũng là lẽ vì sao ngai vàng vẫn còn đứng vững. Nhưng dù về sau có đôi ba vị vua hiền, họ cũng chẳng thể khiến danh xưng “vua” thành thiêng liêng, hay xóa được vết nhơ từ buổi khởi nguyên của nó. Lời ca ngợi dành cho David không hề tôn vinh ông ở cương vị một vị vua, mà chỉ ca ngợi ông như một người sống theo lòng Chúa.

Tuy vậy, dân chúng vẫn không chịu nghe lời Samuel. Họ nói: “Không, chúng tôi muốn có một vị vua cai trị chúng tôi, để chúng tôi giống mọi dân tộc khác, để vua xét xử chúng tôi, dẫn đầu và chiến đấu thay chúng tôi.” Samuel tiếp tục lý lẽ với họ nhưng vô ích. Ông nhắc đến sự vô ơn của họ nhưng cũng không có tác dụng. Thấy họ quyết tâm theo sự dại dột của mình, ông kêu lên: “Tôi sẽ cầu Chúa, và Ngài sẽ sai sấm sét và mưa xuống.” (Lúc ấy là mùa gặt lúa mì nên đây là một hình phạt.) “Để các ông nhận ra rằng, khi xin lập một vị vua, các ông đã phạm một điều ác lớn trước mặt Chúa.” Samuel cầu Chúa, và hôm ấy Chúa sai sấm sét và mưa xuống. Toàn dân rất sợ Chúa và Samuel. Họ nói với Samuel: “Xin cầu nguyện cho các tôi tớ ông với Chúa, Đức Chúa Trời của ông, để chúng tôi không chết. Vì ngoài các tội đã phạm, chúng tôi còn thêm điều ác này là xin lập một vua.”

Những đoạn Kinh Thánh này rõ ràng và dứt khoát, không thể hiểu theo nghĩa nào khác. Hoặc là Đấng Toàn Năng quả đã phản đối chế độ quân chủ ở đây, hoặc là Kinh Thánh sai. Và có lý do chính đáng để tin rằng, ở các nước theo Giáo hoàng, việc cấm dân đọc Kinh Thánh là do mưu mô của vua chúa cũng nhiều như mưu mô của giới tu sĩ. Bởi chế độ quân chủ, trong mọi trường hợp, chính là “Giáo hoàng chế” của lĩnh vực chính quyền.

Chưa dừng ở nỗi ô nhục của chế độ quân chủ, ta còn chất thêm lên đó tai họa của việc truyền ngôi theo huyết thống. Cái trước khiến con người tự hạ mình, tự làm nhỏ bé chính mình. Cái sau, lại được mang danh một quyền thiêng liêng không ai được bàn cãi, là sự xúc phạm và áp đặt lên cả những thế hệ chưa kịp ra đời.

Bởi vì ban đầu mọi người sinh ra đều bình đẳng, nên không ai, chỉ nhờ dòng máu, lại có quyền đặt gia đình mình lên trên tất cả những gia đình khác, mãi mãi về sau. Có thể chính người ấy xứng đáng được người đương thời tôn trọng ở một mức nào đó, nhưng con cháu của ông ta rất có thể không xứng đáng thừa hưởng những vinh dự ấy.

Bằng chứng tự nhiên hùng hồn nhất để vạch trần sự dại dột của ngôi vua truyền đời, chính là việc tự nhiên không chịu thừa nhận nó. Bằng không, hà cớ gì tự nhiên lại hay giễu cợt nó đến thế, khi cứ đem những người con kế vị có bản lĩnh như một con lừa lại đặt vào chỗ mà đúng ra phải có vị thế của một con sư tử?

Thứ hai, vì thuở ban đầu không ai có được danh dự công cộng nào ngoài những gì người khác trao cho, nên những người trao danh dự ấy cũng không có quyền gạt bỏ quyền của đời sau. Họ có thể nói: “Chúng tôi chọn ông làm người đứng đầu.” Nhưng họ không thể, mà không bất công rõ ràng với con cháu mình, nói rằng: “Con ông, cháu ông sẽ đời đời cai trị con cháu chúng tôi.” Bởi một giao ước vừa thiếu khôn ngoan, vừa bất công, vừa trái tự nhiên như thế, đến đời kế tiếp có thể (biết đâu) đặt họ dưới quyền một kẻ lưu manh hay một kẻ ngu dại.

Phần lớn những bậc khôn ngoan, trong lòng riêng, từ xưa vẫn khinh thường quyền cha truyền con nối. Nhưng đó là một trong những tai họa một khi đã ăn sâu thì khó mà nhổ bỏ. Nhiều người khuất phục vì sợ hãi, người khác vì mê tín, còn phe có thế lực hơn thì cùng nhà vua chia nhau của cải cướp được từ phần còn lại.

Lập luận trên mới chỉ giả định rằng các dòng vua hiện nay có một nguồn gốc đáng kính. Thế nhưng, nếu ta có thể vén tấm màn tối của thời cổ xưa và lần ngược về buổi khởi đầu, rất có thể ta sẽ thấy vị vua đầu tiên của họ chẳng hơn gì tên côn đồ đầu sỏ của một bầy cướp bất trị, kẻ nhờ thói man rợ hoặc sự xảo quyệt vượt trội mà giành được danh hiệu thủ lĩnh giữa đám đạo tặc. Rồi khi quyền thế càng lớn, cuộc cướp bóc càng lan rộng, hắn khiến những người hiền lành, không có sức tự vệ phải khiếp sợ, đành thường xuyên nộp cống để mua lấy sự bình yên.

Tuy vậy, những kẻ đã tôn hắn lên cũng chưa hề nghĩ đến việc trao quyền thừa kế cho con cháu hắn, bởi sự loại trừ vĩnh viễn chính mình như thế không hợp với những nguyên tắc tự do, không ràng buộc mà họ vẫn nhận là lối sống của mình. Vì vậy, ở buổi đầu của chế độ quân chủ, việc truyền ngôi chưa thể là một đòi hỏi chính đáng, mà chỉ là chuyện ngẫu nhiên hay một sự nể nang. Nhưng vì thời ấy gần như chẳng có sử liệu, còn truyền thuyết thì đầy chuyện hoang đường, nên chỉ sau vài thế hệ, người ta rất dễ bịa ra một câu chuyện mê tín đúng lúc đúng chỗ, theo kiểu Mahomet, để nhồi nhét quyền cha truyền con nối vào đầu đám dân thường. Cũng có thể những xáo trộn đe dọa, hay có vẻ đe dọa, mỗi khi một thủ lĩnh qua đời và phải chọn người mới (vì cuộc bầu chọn giữa bọn côn đồ hẳn chẳng thể trật tự) đã khiến nhiều người lúc đầu ngả theo những đòi hỏi truyền ngôi. Và thế là, như về sau vẫn thường xảy ra, điều ban đầu chỉ được chấp nhận như một sự tiện lợi, về sau lại bị đòi như một quyền.

Từ cuộc chinh phục của người Norman đến nay, nước Anh đã từng biết đến đôi ba vị vua hiền, nhưng phải rên xiết dưới ách của số vua tồi nhiều hơn thế rất nhiều. Không ai tỉnh trí lại dám nói rằng quyền của các vua, bắt nguồn từ William Kẻ Chinh Phục, có nguồn gốc đáng tự hào. Một gã con hoang người Pháp đổ bộ lên đất Anh cùng một toán cướp có vũ trang, rồi tự lập mình làm vua nước Anh trái với ý muốn của dân bản xứ: nói thẳng ra, đó là một nguồn gốc hèn mạt và đê tiện. Chắc chắn trong đó chẳng có chút thiêng liêng nào. Tuy nhiên, chẳng cần tốn nhiều thì giờ để phơi bày sự dại dột của quyền cha truyền con nối. Nếu có ai yếu đuối đến mức tin vào điều ấy, cứ để họ thờ lẫn lộn cả lừa lẫn sư tử, xin mời. Tôi sẽ không bắt chước sự khúm núm của họ, cũng chẳng quấy rầy lòng sùng kính của họ.

Tuy vậy, tôi muốn hỏi họ rằng, theo họ, các vua thuở ban đầu từ đâu mà có? Câu hỏi này chỉ có ba lời đáp: hoặc bằng bốc thăm, hoặc bằng bầu chọn, hoặc bằng cưỡng đoạt.

Nếu vị vua đầu tiên được chọn bằng bốc thăm, thì điều đó lập thành tiền lệ cho vị kế tiếp, và tiền lệ ấy loại trừ việc truyền ngôi theo huyết thống. Saul lên ngôi nhờ bốc thăm, chứ không nhờ huyết thống. Ngôi vua ấy chẳng truyền lại cho con cháu ông, và trong câu chuyện cũng không có dấu hiệu nào cho thấy người ta từng muốn nó được truyền đời.

Nếu vua đầu tiên được dân bầu, thì vua sau cũng phải được bầu như thế. Bởi nói rằng việc làm của những người bầu đầu tiên đã tước quyền của mọi đời sau, vì họ chọn không chỉ một ông vua mà cả một dòng họ làm vua mãi mãi, thì chỉ giống với một điều duy nhất: giáo lý tội tổ tông, cho rằng tự do của mọi người đã mất từ Adam. Mà so sánh như vậy thì quyền cha truyền con nối chẳng có gì vẻ vang.

Như trong Adam, mọi người đều đã phạm tội; còn ở nơi những người bầu ra vị vua đầu tiên, mọi người cũng đều phải phục tùng. Một bên, cả loài người bị đặt dưới quyền Satan; bên kia, cả loài người bị đặt dưới quyền vua. Một bên ta đánh mất sự trong sạch, bên kia ta đánh mất quyền tự quyết của mình. Và cả hai đều khiến ta không thể lấy lại địa vị và quyền lợi ngày trước. Vì vậy, không thể chối cãi: tội tổ tông và chế độ cha truyền con nối giống hệt nhau. Một sự so sánh đáng xấu hổ! Một mối liên hệ nhục nhã! Mà cho dù kẻ ngụy biện tài giỏi nhất cũng không thể tìm ra được phép so sánh nào đúng hơn.

Còn chuyện cướp ngôi thì chẳng ai đủ gan đứng ra bênh vực. Mà William Kẻ Chinh Phục là kẻ cướp ngôi, đó là sự thật không ai chối cãi được. Nói cho thẳng, cái gọi là dòng dõi cổ xưa của chế độ quân chủ Anh không chịu nổi sự soi xét: càng lần ngược về cội nguồn, càng thấy chẳng có gì đáng tự hào.

Song điều khiến nhân loại phải bận tâm không hẳn là sự phi lý, mà là tai họa của chế độ truyền ngôi theo huyết thống. Giá như nó bảo đảm sinh ra một dòng giống toàn người hiền và sáng suốt, thì nó đã mang dấu ấn của quyền uy thiêng liêng. Nhưng vì nó mở cửa cho kẻ ngu dại, kẻ gian ác và kẻ bất xứng, nên bản chất của nó là áp bức. Những người tự coi mình sinh ra để trị vì, còn kẻ khác sinh ra để vâng phục, chẳng bao lâu sẽ trở nên ngạo mạn. Được tách ra khỏi phần còn lại của nhân loại, tâm trí họ sớm bị đầu độc bởi cảm giác mình quan trọng. Thế giới họ sống lại khác xa thế giới của đại chúng đến nỗi họ hầu như chẳng có dịp biết đâu là lợi ích thật sự của muôn dân. Cho nên khi nối ngôi cầm quyền, họ thường là những kẻ dốt nát và bất xứng nhất trong cả lãnh thổ.

Một tai họa khác đi kèm với chế độ truyền ngôi theo huyết thống là ngai vàng có thể rơi vào tay một đứa trẻ ở bất kỳ tuổi nào. Suốt thời gian ấy, những người nhiếp chính, hành động dưới lớp áo của một vị vua, có đủ mọi cơ hội và động cơ để phụ lòng tin được giao phó. Nỗi bất hạnh quốc gia ấy cũng xảy ra khi một vị vua, kiệt quệ vì tuổi tác và bệnh tật, bước vào chặng cuối của sự yếu đuối nơi con người. Trong cả hai trường hợp, công chúng trở thành miếng mồi cho mọi kẻ gian ác biết cách lợi dụng sự khờ dại của tuổi già hay của tuổi thơ.

Lời biện hộ nghe có lý nhất từng được đưa ra để bênh vực chế độ truyền ngôi theo huyết thống là: nó giữ cho một quốc gia khỏi nạn nội chiến. Giá như điều ấy đúng thì nó quả là có sức nặng; nhưng thực ra đó là lời dối trá trơ trẽn nhất từng bị đem áp đặt lên nhân loại. Toàn bộ lịch sử nước Anh đều phủ nhận điều ấy. Kể từ cuộc chinh phục, đã có ba mươi vị vua và hai vị vua nhỏ tuổi trị vì vương quốc loạn lạc này, và trong khoảng thời gian đó (kể cả cuộc Cách mạng) đã xảy ra không dưới tám cuộc nội chiến và mười chín cuộc nổi loạn. Bởi vậy, thay vì hướng đến hòa bình, chế độ ấy lại đi ngược với hòa bình, và tự phá hủy chính nền tảng mà nó tưởng như đang đứng trên.

Cuộc tranh giành ngôi vua giữa hai dòng họ York và Lancaster khiến nước Anh chìm trong máu lửa nhiều năm. Giữa Henry và Edward đã có mười hai trận đánh lớn, chưa kể các cuộc giao tranh nhỏ và những lần vây thành. Henry hai lần bị Edward bắt giam, và Edward cũng hai lần bị Henry bắt lại. Chiến tranh vốn khó đoán, lòng dân cũng thay đổi thất thường, nhất là khi lý do đánh nhau chỉ là chuyện riêng của hai người. Có lúc Henry được đón từ nhà tù về cung điện trong tiếng reo mừng, còn Edward phải chạy khỏi cung điện sang nước ngoài. Nhưng lòng người đổi nhanh thì cũng chẳng bền, nên sau đó Henry lại bị đuổi khỏi ngai, và Edward được gọi về làm vua. Còn Nghị viện thì lúc nào cũng theo phe mạnh hơn.

Cuộc tranh giành này khởi đầu từ thời vua Henry VI, và chỉ chấm dứt hẳn dưới thời Henry VII, người đã hợp nhất hai dòng họ làm một. Tính ra nó kéo dài 67 năm, từ 1422 đến 1489.

Nói gọn lại, chế độ vua chúa và việc cha truyền con nối đã gây ra máu đổ và tàn phá không chỉ ở nước này hay nước kia, mà ở khắp thế giới. Đây là kiểu chính quyền mà lời Chúa trong Kinh Thánh đã phản đối, và nó đi đến đâu thì máu đổ đến đó.

Thử xem việc của một ông vua là gì, ta sẽ thấy ở một số nước, vua chẳng có việc gì cả. Họ sống nhàn rỗi cả đời, chẳng vui cho mình, cũng chẳng có ích gì cho đất nước, rồi rời khỏi sân khấu, để người sau lại tiếp tục lối sống vô công rỗi nghề ấy. Ở các nước quân chủ chuyên chế, mọi việc nước, từ xét xử đến quân sự, đều đổ lên vua. Dân Israel khi xin vua cũng nói thế: “Để vua xét xử chúng tôi, dẫn đầu và đánh trận thay chúng tôi.” Còn ở những nước mà vua không làm thẩm phán, cũng không làm tướng, như nước Anh, thì người ta khó mà biết vua làm việc gì.

Chính quyền càng giống một nền cộng hòa thì vua càng ít việc để làm. Khó tìm được tên gọi đúng cho chính quyền nước Anh. Ngài William Meredith gọi nó là cộng hòa, nhưng hiện nay nó không đáng với tên ấy. Nhà vua nắm hết các chức vị để ban phát, nên ảnh hưởng thối nát của ngai vàng đã nuốt hết quyền lực và làm mất đức hạnh của Hạ viện (phần cộng hòa trong hiến pháp). Vì thế, chính quyền Anh gần như quân chủ chẳng kém gì Pháp hay Tây Ban Nha. Người ta hay cãi nhau về tên gọi mà không hiểu nghĩa của chúng. Thật ra, điều người Anh tự hào là phần cộng hòa, không phải phần quân chủ: đó là quyền tự do chọn Hạ viện từ chính những người dân của mình. Và dễ thấy rằng khi đức hạnh cộng hòa mất đi, cảnh nô lệ sẽ đến. Vì sao hiến pháp nước Anh ốm yếu? Vì chế độ quân chủ đã đầu độc nền cộng hòa, và ngai vàng đã nuốt trọn Hạ viện.

Ở nước Anh, việc của một ông vua chỉ là gây chiến và ban chức tước. Nói thẳng ra, hai việc ấy làm đất nước nghèo đi và khiến người dân cãi cọ, chia rẽ nhau. Thế mà ông ta được trả tám trăm nghìn bảng mỗi năm, lại còn được người ta tôn thờ nữa! Một người lương thiện có giá trị với xã hội và trước mắt Chúa hơn tất cả những tên cướp đội vương miện từng có trên đời.


Đăng ngày

trong

Thẻ: