Tác giả: Nguyễn Huy Vũ
Thomas Shannon Jr., cố vấn chính sách quốc tế cấp cao tại hãng luật Arnold & Porter và cựu Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách các vấn đề chính trị, đã ví von Tổng thống Donald Trump với Hernán Cortés – nhà chinh phục người Tây Ban Nha thế kỷ 16:
“Trump giống như Hernán Cortés. Khi Cortés dẫn quân lính cùng ngựa chiến đổ bộ lên bãi biển Mexico, ông ấy đã làm gì? Ông ấy ra lệnh đốt cháy toàn bộ tàu bè, gửi thông điệp rõ ràng đến binh sĩ: không còn đường quay lại nữa.”
Ông tiếp tục: “Những gì Tổng thống đang thực hiện chính là đốt cháy ‘con tàu’ của chúng ta – không chỉ trong bộ máy quan liêu mà còn ở phạm vi rộng lớn hơn nhiều.”
Ẩn dụ này gợi nhớ đến một điển tích trong lịch sử Trung Quốc thời Hán Sở tranh hùng. Năm 207 Trước Công Nguyên, Hạng Vũ – vị tướng trẻ tuổi tài ba của quân Sở – dẫn khoảng 50.000 quân vượt sông Hoàng Hà để giải vây thành Cự Lộc, cứu nước Triệu khỏi vòng vây quân Tần. Sau khi toàn quân đã sang sông an toàn, Hạng Vũ ra lệnh phá phủ (đập vỡ hết đồ nấu nướng) và trầm chu (đục chìm toàn bộ thuyền bè), chỉ mang theo lương khô đủ dùng ba ngày. Hành động quyết liệt ấy triệt tiêu mọi ý định rút lui, buộc binh sĩ phải liều chết chiến đấu với tinh thần “thắng hoặc chết”. Kết quả, quân Sở lấy ít địch nhiều, thắng chín trận liên tiếp, đại phá quân Tần hùng mạnh, bắt sống tướng Vương Ly và buộc Chương Hàm đầu hàng – góp phần quan trọng lật đổ triều Tần chỉ trong thời gian ngắn.
Chiến lược của Tổng thống Trump hiện nay cũng mang tinh thần “phá phủ trầm chu” tương tự: tiến hành trước, xử lý hậu quả sau. Một khi chính sách đã được thực thi, mọi con đường lui đều bị chặn đứng, buộc phải tiếp tục tiến lên. Từ cắt giảm mạnh biên chế liên bang, loại bỏ trợ cấp không cần thiết, đến áp dụng thuế quan bảo hộ và các cải tổ sâu rộng – tất cả đều mang tính “không thể đảo ngược” một khi khởi động. Sự dứt khoát này tạo sức ép và động lực thay đổi lớn lao, dù kèm theo rủi ro và tranh cãi gay gắt.
Một ví dụ điển hình vừa xảy ra hôm nay (20/2/2026): Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã ra phán quyết 6-3, tuyên bố các chính sách thuế quan khẩn cấp mà Tổng thống Trump áp dụng theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là không hợp pháp, vượt quá thẩm quyền tổng thống. Phán quyết này đánh mạnh vào công cụ then chốt của chính sách bảo hộ thương mại, có thể dẫn đến việc hoàn trả hàng trăm tỷ đô la thuế đã thu (ước tính hơn 160 tỷ USD), điều mà ông Trump nhiều lần gọi là “tai họa quốc gia” – sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến ngân sách, nền kinh tế và các thỏa thuận thương mại quốc tế.
Tuy nhiên, thay vì rút lui, Tổng thống Trump ngay lập tức phản ứng bằng cách áp dụng các cơ sở pháp lý khác: ký sắc lệnh mới áp đặt mức thuế quan toàn cầu 10% (dưới Đạo luật Thương mại 1974, Section 122), có hiệu lực gần như tức thì. Ông công khai chỉ trích phán quyết là “sai lầm” và “tai hại”, đồng thời khẳng định sẽ duy trì áp lực bảo hộ thương mại bằng mọi cách có thể.
Với chiến lược “không đường lui” như vậy, chính sách bảo hộ công nghiệp của Mỹ dưới thời Trump sẽ không thể đảo ngược dễ dàng. Nó buộc phải được duy trì ở mức hiện tại hoặc tiếp tục tiến xa hơn – dù phải đối mặt với thách thức pháp lý, biến động thị trường, căng thẳng thương mại toàn cầu và nguy cơ lạm phát. Chính sự kiên định ấy, giống như Hạng Vũ hay Cortés, biến thử thách thành động lực để đẩy mạnh mục tiêu “America First” (Nước Mỹ Dẫn Đầu), nhưng cũng đặt ra một câu hỏi lớn về tính bền vững và hậu quả dài hạn.
20/2/2026